Το φαινόμενο Simpsons: Έβλεπαν τελικά πολύ μπροστά;

simpsons

Δεκαεννέα χρόνια πριν, ένα επεισόδιο των πολυαγαπημένων “The Simpsons” προέβλεψε, ότι μία ωραία πρωία ο πλανήτης θα «καμάρωνε» τον Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ. Και, αυτή δεν ήταν η μόνη φορά, που οι σεναριογράφοι της σειράς προέβλεπαν ως άλλος μάντης Τειρεσίας το μέλλον.

Η σειρά προβάλλεται επί 30 συναπτά έτη και είναι αναπόφευκτο κάποια θέματα να εμφανίζονται καμιά φορά και στην πραγματική ζωή. Όμως, είναι φορές που όσα έχουμε δει στα επεισόδια των Simpsons κατά ανατριχιαστική σύμπτωση έχουν συμβεί σε μετέπειτα χρόνια ανά τον κόσμο.

Απλές συμπτώσες, νόμος πιθανοτήτων ή… κληρονομικό χάρισμα; Κανείς δεν ξέρει και ίσως δεν μπορεί και να εξηγήσει στο 100%. Πάμε, ωστόσο, να κάνουμε μία αναδρομή στις προβλέψεις των Simpsons που μας άφησαν με το στόμα ανοιχτό: από την 11η Σεπτεμβρίου μέχρι το μποζόνιο του Higgs.

1. Το ψάρι με τα τρία μάτια 

fish
Στο εν λόγω επεισόδιο, που προβληθηκε το 1990, ο Μπαρτ ψαρεύει ένα ψάρι με τρία μάτια που το ονομάζει Blinky σε ένα ποτάμι κοντά σε πυρηνικό εργοστάσιο και, το οποίο γίνεται πρωτοσέλιδο. Περισσότερο από μία δεκαετία αργότερα, ένα ψάρι με τρία μάτια ανακαλύφθηκε σε μία δεξαμενή στην Αργεντινή. Όλως περιέργως η δεξαμενή αυτή περιείχε νερό που προερχόταν από πυρηνικό εργοστάσιο… (Ουπς!)

2. Η λογοκρισία του Δαβίδ του Μιχαήλ Άγγελου 

david
Τίτλος του επεισοδίου “Itchy and Scratchy and Marge” (1990) δείχνει μία διαμαρτυρία ενάντια στο γλυπτό Δαβίδ του Μικελάντζελο, το οποίο εκτίθεται σε τοπικό μουσείο του Σπρίνγκφιλντ, χαρακτηρίζοντας το αριστούργημα αυτό ως άσεμνο, λόγω του ότι είναι γυμνό.

Η σάτιρα περί λογοκρισίας έγινε πραγματικότητα 26 χρόνια μετά, τον Ιούλιο του 2016, όταν Ρώσοι έθεσαν σε ψηφοφορία να καλυφθεί το αντίγραφο του αναγεννησιακού αγάλματος με ένα ύφασμα στο κέντρο της Αγίας Πετρούπολης! (Φευ!)

3. Η επιστολή των Beatles 

paul

Το 1991, ένα επεισόδιο των Simpsons εμφανίζει τον ντράμερ των Beatles, Ρίνγκο Σταρ, να απαντά στο email ενός θαυμαστή τους, που είχε γραφτεί περίπου πριν από μία δεκαετία. Αυτό στο επεισόδιο. Η πραγματικότητα; Τον Σεπτέμβριο του 2013, δύο γυναίκες φαν των Beatles από το Έσεξ έλαβαν απάντηση από τον Πολ ΜακΚάρτνεϊ σε ένα γράμμα και ένα ηχογραφημένο μήνυμα σε κασέτα που είχαν γράψει για την μπάντα 50 χρόνια πριν. Τότε οι δύο γυναίκες ήταν περίπου 17 και 19 ετών. Το ηχητικό είχε σταλεί στο Finsbury Park, όπου θα εμφανιζόταν το συγκρότημα, ωστόσο λίγα χρόνια αργότερα βρέθηκε στα χέρια ενός ιστορικού που το αγόρασε σε παζάρι μεταχειρισμένων στο Great Yarmouth και ο οποίος το άκουσε. Το 2013, το “The One Show” του BBC επανένωσε τις δύο κοπέλες μαζί με το γράμμα τους, συν την απάντηση του ΜακΚάρτνεϊ. (Τυχερούλες!)

4. Επίθεση τίγρης στους Siegfried και Roy

tiger

Οι Simpsons τρόλαραν τους διάσημους ταχυδακτυλουργούς Siegfried και Roy το 1993 σε ένα επεισόδιο με τίτλο “$pringfield. Κατά τη διάρκεια του επεισοδίου, οι ταχυδακτυλουργοί πέφτουν θύμα μίας εκπαιδευμένης -κατά τα άλλα- λευκής τίγρης, την οποία χρησιμοποιούν στα σόου τους, ενώ δίνουν παράσταση σε καζίνο. Δέκα χρόνια αργότερα, ο Ρόι Χορν δέχεται μία τέτοια επίθεση κατά τη διάρκεια σόου από τον Montecor, μία από τις τίγρεις τους. Επέζησε, ωστόσο τραυματίστηκε σοβαρά. (Τραγικό, αν το σκεφτείς!)

5. Το σκάνδαλο με το κρέας αλόγου 

horse

Το 1994 η μαγείρισσα Doris χρησιμοποίησε «κομμάτια αλόγου» στο κολατσιό των μαθητών στο δημοτικό σχολείο του Σπρινγκφιλντ. Εννέα χρόνια μετά, η Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων της Ιρλανδίας ανίχνευσε DNA αλόγου σε πάνω από το 1/3 δειγμάτων μοσχαρίσιων μπιφτεκιών που πωλούνταν σε σούπερ μάρκετ και σε έτοιμα γεύματα και χοιρινό στο 85% από αυτά. (Κοίτα κάτι πράματα!)

6. Ο κορέκτορας 

t9

Οι «νταήδες» του σχολείου Kearny και Dolph λαμβάνουν ένα μήνυμα να «σπάσουν τα μούτρα του Μάρτιν» σε μία συσκευή Newton -πρόγονο του iPad- στο επεισόδιο που προβλήθηκε το 1994. Όμως, επειδή λογάριασαν χωρίς τον -ηλεκτρονικού μπαχάλου- ξενοδόχο, το μήνυμα μεταμορφώθηκε σε «φάτε τη Μάρθα», σε μία αρκετά πρώιμη πρόβλεψη του δικού μας κορέκτορα, που κοντεύει να κλείσει σπίτια ή μας έχει κάνει ρεντίκολο. Ο Νιτίν Γκανάτρα, πρώην επικεφαλής μηχανικός των εφαρμογών iOs της Apple είχε δηλώσει ότι αυτή η ιδιαίτερη στιγμή των Simpsons λειτούργησαν ως έμπνευση για την αυτόματη διόρθωση στα σημερινά μας πληκτρολόγια. (Τι λες τώρα;)

7. Smartwatches 

smartwatch

Δεν έφτανε ο κορέκτορας και η αγαπημένη σειρά προέβλεψε τρόπον τινά και άλλη μία σημερινή συσκευή: τα smartwatches. Στο επεισόδιο που βγήκε στον αέρα το 1995, οι Simpsons λανσάρουν την ιδέα ενός ρολογιού που μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σαν τηλέφωνο… Και όλα αυτά 25 χρόνια προτού κυκλοφορήσουν τα Apple Watch. (Γατάκια!)

8. Η κατασκευή του Shard  

shard
Αναμφισβήτητα στο “Lisa’s Wedding” οι σεναριογράφοι – Τειρεσίες των Simpson έχουν κάνει τις πιο τρελές προβλέψεις. Ενώ η Lisa απολαμβάνει μία εκδρομή στο Λονδίνο, εμείς βλέπουμε έναν ουρανοξύστη πίσω από τη Γέφυρα του Λονδίνου, που μοιάζει ανατριχιαστικά μ ε το Shard, η κατασκευή του του οποιου ξεκίνησε 14 χρόνια μετά, το 2009! (Σοβαρά τωρα;)

9. Βιβλιοθηκάριοι ρομπότ 

robo

Ακάθεκτο το “Lisa’s Wedding” μας παρουσιάζει βιβλιοθηκάριους, οι οποίοι στο σύμπαν των Simpson έχουν αντικατασταθεί από ρομπότ. Είκοσι και πλέον χρόνια αργότερα, φοιτητές ρομποτικής του Πανεπιστημίου του Aberystwyth δημιούργησαν ένα πρωτότυπο ρομπότ σε βιβλιοθήκες, ενώ επιστήμονες στην Σιγκαπούρη άρχισαν να κάνουν δοκιμές στους δικούς τους βιβλιοθηκάριους – ρομπότ (Μάλιστα!)

10. Η ανακάλυψη του μποζονίου Higgs 

boz

Στο επεισόδιο του 1998 με τίτλο “The Wizard of Evergreen Terrace,” ο Όμερ Σίμσον γίνεται εφευρέτης και στέκεται μπροστά από έναν μαυροπίνακα με μία πολύπλοκη εξίσωση. Σύμφωνα με τον Simon Singh, συγγραφέα του “The Simpsons and their Mathematical Secrets,” η εξίσωση προβλέπει τη μάζα του μποζονίου του Higgs. Η πρώτη θεωρητική πρόβλεψή του έγινε το 1964 από τον καθηγητή Πίτερ Χιγκς και πέντε ακόμη επιστήμονες, Ωστόσο, το 2013 οι επιστήμονες επιβεβαίωσαν την ύπαρξη του μποζονίου σε ένα πείραμα που στοίχισε 13 δισ. δολάρια. (Εντάξει το μποζόνιο προϋπήρχε, θα μπορούσε να προβλεφθεί…)

11. Η έξαρση του Έμπολα 

ebola

Δεν είναι λίγοι αυτοί που ισχυρίζονται ότι οι Simpsons προέβλεψαν το 1994 το ξέσπασμα του ιού Έμπολα, 17 χρόνια προτού αυτό συμβεί, το 2014. Σε μία σκηνή του επεισοδίου με τίτλο “Lisa’s Sax,” η μάρτζι προτείνει στον άρρωστο Μπαρτ να διαβάσει ένα βιβλίο με τίτλο “Curious George and the Ebola Virus.” Ο ιός δεν είχε εξαπλωθεί σε μεγάλο βαθμό τη δεκαετία του 1990, ωστόσο στη συνέχεια βρέθηκε ψηλά στην ατζέντα της επικαρότητας.

Ο ιός Έμπολα ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά το 1976 και η μεγαλύτερη έξαρση έως σήμερα είναι του 2014, που επηρέασε τη Γουινέα, τη Σιέρα Λεόνε, τη Λιβερία και τη Νιγηρία.

12. Η Disney αγοράζει την 20th Century Fox

disney

Άλλη μια πρόβλεψη των νοστραδαμικών Simpsons ήταν και η εξαγορά της 20th Century Fox από την Disney. Στο επεισόδιο “When You Dish Upon a Star” που προβλήθηκε το 1998, οι Ρον Χάουαρντ και Μπράιαν Γκρέιζερ γράφουν ένα σενάριο, η παραγωγή του οποίο αναμένεται να γίνει στην 20th Century Fox. Μπροστά από τα στούντιο, όμως, αποκαλύπτεται μία πινακίδα, η οποία γράφει «παράρτημα της Walt Disney Co.»

Πράγματι, στις 14 Δεκεμβρίου 2017, η Disney εξαγοράζει την 21st Century Fox έναντι 52,4 δισ. δολαρίων, μαζί με τα τηλεοπτικά δικαιώματα. Ο κολοσσός απέκτησε πρόσβαση και σε δημοφιλείς παραγωγές ,όπως “X-Men,” “Avatar,” και “The Simpsons.” (Σιγά την μεγάλη πρόβλεψη!)

13. Η επινόηση του φυτού tomacco 

plant

Το 1999, ο Όμερ χρησιμοποιεί πυρηνική ενέργεια, προκειμένου να δημιουργήσει ένα υβριδικό φυτό μεταξύ ντομάτας και καπνού, το λεγόμενο: “tomacco.” Αυτό ήταν που ενέπνευσε τον φαν της σειράς, Rob Baur να δημιουργήσει, αντιστοίχως, το δικό του φυτό. Το 2003, ο Baur «πάντρεψε» ρίζες καπνού και ντοματιάς για το tomacco. Οι συγγραφείς των Simpsons εντυπωσιάστηκαν από το γεγονός και κάλεσαν τον Baur και την οικογένειά του στο γραφείο τους και έφαγαν το αλλοπρόσαλο αυτό φρούτο. (Εσάς θα σας «έψηνε» να το δοκιμάσετε;)

14. Χαλασμένες μηχανές ψηφοφορίας

obama

Το 2008, ο Όμερ εμφανίζεται να προσπαθεί να ψηφίσει τον Μπαράκ Ομπάμα στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές, ωστόσο μία ελαττωματική μηχανή, αλλάζει την ψήφο του. Τέσσερα χρόνια αργότερα, μία τέτοια μηχανή στην Πενσιλβάνια χρειάστηκε να αφαιρεθεί, καθώς άλλαζε τις ψήφους υπέρ του Μπαράκ Ομπάμα σε υπέρ του Ρεπουμπλικανού αντιπάλου του Μιτ Ρόμνεϊ (Δεν παίζονται, όμως)

15. Οι ΗΠΑ κερδίζουν τη Σουηδία στο curling στους Ολυμπιακούς Αγώνες 

curling

Σε μία από τις μεγαλύτερες εκπλήξεις των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων του 2018 η ομάδα των ΗΠΑ στο curling, κερδίζει το χρυσό μετάλλιο έναντι στο απόλυτο φαβορί, τη Σουηδία. Αυτή η ιστορική νίκη είχε προβλεφθεί -έλα δεν το πιστεύω- στο 12ο επεισόδιο της 21ης σεζόν των Simpson, με τίτλο “Boy Meets Curl.” Εκεί η Μάρτζι και ο Όμερ Σίμσον διαγωνίζονται στο curling στους Ολυμπιακούς του Βανκούβερ και κερδίζουν… τη Σουηδία! (Διάολε, πάλι).

Στην πραγματικότητα, η ανδρική ομάδα των ΗΠΑ στο curling κέρδισε το χρυσό μετάλλιο κατατροπώνοντας τη Σουηδία, αν και βρίσκονταν πίσω στο σκορ, όπως ακριβώς συνέβη και στο επεισόδιο των Simpsons. Η επιτυχία αυτή ήταν το δεύτερο μετάλλιο που κερδίζουν οι ΗΠΑ στο άθλημα (φυσικά χωρίς τη συμμετοχή του Όμερ και της Μάρτζι!

16. Ο νικητής του Νόμπελ

nobel

Ο καθηγητής του MIT , Μπενγκτ Χολμστρομ κερδίζει το Νόμπελ Οικονομίας το 2016, έξι χρόνια αφού οι Simpsons στοιχιμάτισαν στη νίκη του. Το όνομα του Χόλμστρομ εμφανίζεται σε έναν πίνακα στοιχημάτων, όπου ο Μάρτιν, η Λίζα, ο «Database» Κάιλ και ο Μιλχάουζ στοιχιματίζουν στους νικητές των Νόμπελ (Ε, ποτέ!)

17. Το σόου της Lady Gaga στο ημίχρονο του Super Bowl 

gaga

Το 2012 η εκκεντρική performer Lady Gaga δίνει σόου στο Σπρίνγκφιλντ και κρεμιέται στον αέρα. Πέντε χρόνια αργότερα, πέταξε πάνω από το Houston NRG Stadium εμφανιζόμενη στο ημίχρονο του Super Bowl! (Πετάει πετάει η Gaga)

18. Η μεγάλη ανατροπή της Daenerys Targaryen στο «Game of Thrones»

game

Στο πολυαναμενόμενο επεισόδιο του “Game of Thrones,” η Daenerys Targaryen σόκαρε τους φαν της, όταν εκείνη και ο δράκος της τρελαίνονται σφαγιάζοντας χιλιάδες αθώους και στη συνέχεια μαχαιρώνεται από τον Τζον Σνόου.

Το 2017, στο πρώτο επεισόδιο της 29ης σεζόν των Simpsons με τίτλο “The Serfsons,” που σατριίζει τη σειρά Game of Thrones, εμφανίζει την οικογένεια ντυμένη με ρούχα της εποχής να παρακουλθεί έναν δράκο να καίει ένα χωριό, μία καταστροφή παρόμοια του King’s Landing!

19. Ο Τραμπ πρόεδρος των ΗΠΑ

Οι Simpsons είχαν προβλέψει σοκαριστικά από τον Μάρτιο του 2000 την άνοδο του Ντόναλντ Τραμπ, στην προεδρία των ΗΠΑ. Στο επεισόδιο με τίτλο “Bart to the Future”, ο Μπαρτ ρίχνει μια ματιά στη ζωή του στο μέλλον , συγκεκριμένα στο 2030, και μαθαίνει από την αδελφή του Λίζα, η οποία είναι η πρώτη γυναίκα πρόεδρος των ΗΠΑ, ότι έχει κληρονομήσει μία κρίση χρέους από τον… Νόναλντ Τραμπ! (Λες το 2030 να έχουν οι ΗΠΑ Σιμσον προεδρο;)

20. Η 11η Σεπτεμβρίου

911

Μία από τις πιο αμφιλεγόμενες στιγμές στην ιστορία της σειράς ήταν η ανατριχιαστική «πρόβλεψη» της 11ης Σεπτεμβρίου. Ο μικρός Μπαρτ κρατάει ένα φυλλάδιο, πιθανότατα ταξιδιωτικό, όπου φαίνεται ο αριθμός 9 (με το σύμβολο του δολαρίου δίπλα, παραπέμποντας σε κόστος κάτω από τον τίτλο «New York» και πίσω διακρίνονται οι Δίδυμοι Πύργοι. Πολλοί ήταν εκείνοι που το χαρακτήρισαν σατανική σύμπτωση… (Who Knows)

Τι συμβαίνει τελικά με το φαινόμενο Simpsons

Τελικά οι σεναριογράφοι των Simpsons είχαν όντως μια κρυστάλλινη σφαίρα; Σίγουρα, όχι όπως λένε ειδικοί που μίλησαν επ’ αυτού, ωστόσο ο καθένας μας συγχωρείται αν πιστεύει ότι είχαν ένα χάρισμα.

Στα σχεδόν 30 χρόνια προβολή της, η σειρά έχει προβλέψει άπειρα πράγματα που συνέβησαν στην πραγματική ζωή. Αυτό είναι ένα ρεκόρ που οδήγησε τους φαν να θεωρούν τους σεναριογράφους τους ως τους πιο έξυπνους στον κόσμο και προφητικούς αντίστοιχα.

Όμως τι πραγματικά συμβαίνει; «Το μέλλον μπορεί να προβλεφθεί πολύ ευκολότερα από όσο μπορεί να φανταστεί κανείς», είχε αναφέρει στους New York Times ο Άλαν Τζιν, ένας από τους βασικούς σεναριογράφους της σειράς από το 1998. «Επεισόδια των Simpsons προβάλλονταν ένα χρόνο μετά την παραγωγή τους, συνεπώς ήταν ένας έίδος πλαισίου για το τι θα μπορούσαμε να έχουμε στο μυαλό μας ότι θα συμβεί τον επόμενο χρόνο. Θεωρώ ότι πολύς κόσμος μπορεί να κάνει τέτοιες προβλέψεις, όπως εμείς», είχε τονίσει.

Το πρόγραμμα αυτό είναι προϊόν ανθρώπων με εξαιρετικά μυαλά, πολλοί εξ αυτών απόφοιτοι του Χάρβαρντ, όπως ανέφερε ο Γουίλιαμ Ίργουιν, το βιβλίο του οποίου μς τίτλο «Οι Simpsons και η Φιλοσοφία» διδασκόταν για χρόνια στα πανεπιστήμια της Καλιφόρια, του Μπέρκλευ και άλλα.

«Όταν τόσοι πολλοί έξυπνοι άνθρωποι μαζί συμμετέχουν στην παραγωγή ενός τηλεοπτικού προγράμματος, είναι προφανές ότι θα κάνουν και ορισμένες πολύ εντυπωσιακές “προβλέψεις”», πρόσθεσε ο ίδιος.

Ένας άλλος παράγοντας είναι ο νόμος των αληθινά μεγάλων αριθμών, ένα κόνσεπτ που παρουσίασαν οι μαθηματικοί του Χάρβαρντ, Frederick Mosteller και Persi Diaconis, το 1989 στο σύγγραμά τους «Μέθοδοι μελέτης των συμπτώσεων»

«Με ένα τόσο τεράστιο δείγμα, το πιο εξωφρενικό πράγμα είναι πιθανό να συμβεί, λέει ο νόμος και οι Simpsons είναι η πλέον μακροχρόνια τηλεοπτική σειρά στην ιστορία.

Με τον ένα ή τον άλλον τρόπο, με τη λογική ή όχι, αν προέβλεψαν ή δεν προέβλεψα, τυχαία ή μη, ο συσχετισμός των επεισοδίων με τα όσα συνέβησαν λίγα χρόνια μετά, σίγουρα δεν έχουν περάσει απαρατήρητα.

Με πληροφορίες από Business Insider, New York Times

«Τυφοειδής Μαίρη»: Η φονική μαγείρισσα της Νέας Υόρκης

mary

Ο κορωνοϊός εισέβαλε στις ζωές μας, έχοντάς μας βάλει σε μία καθημερινότητα, που άλλοτε θα φάνταζε υποχόνδρια μέχρι τελικής πτώσης ή θα παρέπεμπε σε σκηνικό πολέμου ή πυρηνικής καταστροφής.

Κι επειδή μένουμε σπίτι, όπως προστάζει η κυβέρνηση για το καλό μας, μην πάθουμε την τραγωδία της Ιταλίας, χαζεύουμε στο διαδίκτυο, μέσα σε ό,τι άλλο γεμίζει το χρόνο μας αυτές τις ώρες.

Σε ένα τέτοιο χάζεμα, λοιπόν, έσκασε ένα βιντεάκι, που για να λέμε και την αλήθεια ολόκληρη, μού το έστειλαν, και στο οποίο εξιστορούσε επιγραμματικά την περίπτωση της Μαίρη Μάλον, που έμεινε γνωστή ως η «Τυφοειδής Μαίρη».

Τι εστί «Τυφοειδής Μαίρη»; Μία γυναίκα… σκέτη αρρώστια, με την κυριολεκτική έννοια.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, μία γυναίκα έκανε «καριέρα» , επειδή έσπειρε τυφοειδή πυρετό στη Νέα Υόρκη, έχοντας μολυνθεί από τον ιό, ωστόσο χωρίς να παρουσιάσει συμπτώματα.

Ήταν μαγείρισσα σε ευκατάστατες οικογένειες και οπουδήποτε να πήγαινε μόλυνε τους πάντες, τον έναν μετά τον άλλον.

Το 1907 την ανακάλυψε ένας ιατρικός ερευνητής, εξαναγκάζοντας τη Μάλον σε καραντίνα για το υπόλοιπο της ζωής της στο North Brother Island, μία περιοχή απομόνωσης στη Νέα Υόρκη.

Η «φονική» μαγείρισσα

Η Μαίρη Μάλον γεννήθηκε το 1869 στην Ιρλανδία. Μετανάστευσε στις ΗΠΑ κατά εφηβεία της και από το 1900 ξεκίνησε να εργάζεται ως μαγείρισσα για ευκατάστατες οικογένειες της Νέας Υόρκης.

Η φάση ξεκίνησε κάπως έτσι. Οι εργοδότες της και άλλα μέλη της οικογένειας παρουσίαζαν ναυτία και πυρετό, χτυπημένοι από τυφοειδή πυρετό, με κάποιους να καταλήγουν, ενώ η Μάλον που απασχολούνταν στην κουζίνα παρέμενε υγιής. Αγνοώντας ότι είχε μολυνθεί μετακόμιζε σε άλλη οικογένεια.

Το 1906 η Μάλον εργαζόταν ως μαγείρισσα στην οικογένεια του τραπεζίτη Τσαρλς Χένρι Γουόρεν, στο σπίτι που νοίκιαζαν στο Oyster Bay, στο Long Island.

Όταν τα έξι από τα έντεκα άτομα που ζούσαν στο σπίτι αρρώστησαν, οι ιδιοκτήτες προσέλαβαν τον George Soper, έναν πολιτικό μηχανικό για να ερευνήσει την υπόθεση, καθώς πίστευαν ότι είχε μολυνθεί η παροχή του νερού τους.

Αθώα τα μύδια

Από τα πρώτα στοιχεία της έρευνας του Soper, φάνηκε ότι για την ασθένεια ήταν υπεύθυνη η κατανάλωση μυδιών και άρχισε να «ανακρίνει» τα μέλη της οικογένειας που αρρώστησαν, προκειμένου να διαπιστώσει αν είχαν φάει από αυτά. Ωστόσο, ανακάλυψε ότι η αιτία δεν ήταν αυτή, καθότι δεν είχαν φάει όλοι μύδια.

Έτσι λοιπόν, στράφηκε προς τη μαγείρισσα και ξεκίνησε να την παρακολουθεί. Διαπίστωσε ότι η Μάλον είχε εργαστεί για άλλες οκτώ οικογένειες στην Νέα Υόρκη με την ίδια ιδιότητα και οι επτά εξ αυτών είχαν νοσήσει με τυφοειδή πυρετό. Ο αριθμός των ασθενών έφτανε τα 22, εκ των οποίων και μία νεαρή κοπέλα που είχε πεθάνει.
Ο Soper θεώρησε ότι αυτά τα περιστατικά δεν ήταν τυχαία και αποφάσισε να πάρει δείγματα αίματος, ούρων και κοπράνων από την μαγείρισσα.

Την άνοιξη του 1907, η Μάλον εργαζόταν για την οικογένεια Μπόουεν και ο Soper την πλησίασε εκεί με σκοπό να πάρει τα δείγματα που χρειαζόταν .

«Είχα την πρώτη μου συζήτηση με τη Μαίρη στην κουζίνα αυτού του σπιτιού. Ήμουν όσο το δυνατόν πιο διπλωματικός, αλλά έπρεπε να πω ότι υποψιαζόμουνα πως κάνει τους ανθρώπους να αρρωσταίνουν και ότι ήθελα δείγματα από τα ούρα, τα κόπρανα και το αίμα της . Δεν χρειάστηκε πολύ για να αντιδράσει Μαίρη σε αυτή την πρόταση. Έβγαλε ένα πιρούνι και προχώρησε στην κατεύθυνση μου. Πέρασα γρήγορα κάτω από τη μακρά στενή αίθουσα και από την ψηλή σιδερένια πόρτα και βγήκα έτσι στο πεζοδρόμιο. Ένιωσα μάλλον τυχερός που δραπετεύσα», είχε δηλώσει ο ίδιος για την υπόθεση.

Δεν το έβαλε κάτω, όμως και προσπάθησε άλλη μία φορά να πείσει τη Μάλον να συνεργαστεί και να δώσει τα δείγματα, παρόλα αυτά εκείνη αντέδρασε σθεναρά και πάλι.

Typhoid_carrier_polluting_food_-_a_poster

Το μεγάλο κυνηγητό

Συνεπώς, αποφάσισε να παραδώσει τις έρευνες και τις σημειώσεις του στο υγειονομικό τμήμα της Νέας Υόρκης και η γιατρός που διορίστηκε στην υπόθεση κατάφερε να σύρει στο νοσοκομείο τη Μάλον για εξέταση. Αργότερα, η γιατρός περιέγραψε ότι όταν πήγαν να τη βρουν, η Μαίρη κοίταζε έξω, με ένα μακρύ πιρούνι κουζίνας στο χέρι και τρομάζοντας με αυτό γιατρό και τον αστυνομικό, κατάφερε να εξαφανιστεί.

Έπειτα από έρευνες ανακάλυψαν ότι η «φονική» μαγείρισσα είχε καταφύγει στο σπίτι ενός γείτονα και την εντόπισαν σε μια ντουλάπα.«Βγηκε έξω και ορκιζόταν ότι άδικα την κυνηγούσαν και ότι δεν είχε κάνει κάποιο λάθος. Ήξερε ότι δεν είχε ποτέ τυφοειδή πυρετό. Δεν μπορούσα να κάνω τίποτα παρά να την πάρω μαζί μας. Οι αστυνομικοί την ανέβασαν στο ασθενοφόρο και εγώ κυριολεκτικά κάθισα μαζί της καθ ‘όλη τη διαδρομή προς το νοσοκομείο . Ηταν σαν να είσαι σε ένα κλουβί με ένα θυμωμένο λιοντάρι», είχε αναφέρει η γιατρός.

Τα δείγματα ελήφθησαν αργότερα στο νοσοκομείο του Willard Parker και βρέθηκε ότι το Salmonella typhi είναι παρόν στο κόπρανα της. Ο πρώτος ασυμπτωματικός φορέας τυφοειδούς είχε ανακαλυφθεί.

Το 1907 πάνω από 3.000 άνθρωποι στην περιοχή της Νέας Υόρκης είχαν νοσησει τυφοειδή πυρετό και πιστεύεται ότι η Μάλον ήταν ο κύριος λόγος για την εκδήλωση.

Η πρώτη καραντίνα

Μετά από αυτή την ανακάλυψη, η Μάλον οδηγήθηκε στο νοσοκομείο Riverside στο νησί North Brother Island, όπου μπήκε σε καραντίνα.

Εκείνη την περίοδο, η Μάλον υποστήριζε την αθωότητά της, λέγοντας ότι δεν είχε υποφέρει ποτέ από τη νόσο και πως δεν θα μπορούσε να φταίει εκείνη για την μόλυνση. Μετά από δύο χρόνια στο νοσοκομείο Riverside έκανε μήνυσε στο υγειονομικό τμήμα της Νέας Υόρκης.

Ο δικαστής που διορίστηκε στην υπόθεση αποφάσισε υπέρ του υγειονομικού τμήματος και η Μαίρη επέστρεψε στο Riverside μέχρι το 1910, όταν ένας νέος αρμόδιος για θέματα υγείας αποφάσισε να της δώσει την ελευθερία της, υπό τον όρο ότι δεν θα εργαστεί πάλι ως μαγείρισσα.

Ολική επαναφορά…

Απελευθερώθηκε από την πρώτη της περίοδο απομόνωσης στις 19 Φεβρουαρίου 1910. Αρχικά εργάστηκε ως καθαρίστρια, ωστόσο δυσκολευόταν να βρει δουλειά και μερικά χρόνια αργότερα, άλλαξε το όνομά της ως Μαίρη Μπράουν και ξανάρχισε να δουλεύει ως μαγείρισσα.

Ο Soper άρχισε να παρακολουθεί εκ νέου τη γυναίκα και οπουδήποτε εργάστηκε εμφανίστηκαν κρούσματα τυφοειδούς πυρετού. Όμως εκείνη άλλαζε δουλειές και μετακόμιζε, με συνέπεια να μην μπορεί να την εντοπίσει.

Τον Ιανουάριο του 1915, ένα μεγάλο ξέσπασμα τυφοειδούς πυρετού εμφανίστηκε στο γυναικολογικό νοσοκομείο Sloane στο Μανχάταν. Η Μάλον, ως Μαίρη Μπράουν πλέον, εργαζόταν εκεί τον καιρό της επιδημίας.

Είκοσι πέντε άνθρωποι διαγιγνώσκονται με την ασθένεια και δύο πεθαίνουν. Εκείν έφυγε για άλλη μια φορά, αλλά εντοπίστηκε γρήγορα και συνελήφθη.

Μετά τη σύλληψή της, επέστρεψε στο Riverside και θα παραμείνει σε καραντίνα εκεί μέχρι που πέθανε από πνευμονία, σε ηλικία 69 ετών, στις 11 Νοεμβρίου 1938.

Στη νεκροψία ανιχνεύτηκαν τα βακτήρια Salmonella typhi που «ζούσαν» στη χοληδόχο κύστη της.

Η Μαίρη Μάλον παρέμεινε φορέας μέχρι την ημέρα του θανάτου της.

Στο μουσικό Magic Bus: Τα τραγούδια που μας πήγαν σε άλλη γη, σ’άλλα μέρη

screen-10

«Το ταξίδι όπως και η αγάπη εκφράζει μια απόπειρα να μετατρέψουμε το όνειρο σε πραγματικότητα» Αλέν ντε Μποτόν. Αυτό είναι το ταξίδι, ένα όνειρο που απλώνουμε το χέρι στη φυσαλίδα και το κατεβάζουμε στη γη. Το κάθε ένα από αυτά έχει τη δική του μαγεία. Τη μαγεία της εξερεύνησης και της ανακάλυψης νέων τόπων, ανθρώπων, ήχων, γεύσεων και κουλτούρας.

Ο άνθρωπος ταξιδεύει με ποικίλους τρόπους και μέσα. Αεροπλάνα, πλοία, τρένα, αυτοκίνητα, ακόμη και με τα πόδια ή με τη σκέψη,  τις γραμμές ενός βιβλίου ή τις νότες της μουσικής. Είτε με τον έναν, είτε με τον άλλο τρόπο -και πάντα με το γνωστό κλισέ- σημασία έχει το ταξίδι και όχι ο προορισμός.

Ακόμη και ο ίδιος προορισμός, με όποιον διαφορετικό τρόπο τον ταξιδέψεις, πάντα θα  ανακαλύπτεις και κάτι καινούργιο. Όπως όταν ταξιδεύεις με νότες και στίχους. Πόσες φορές δεν έχουμε βγάλει εισιτήριο για αγαπημένους προορισμούς μέσα από τραγούδια που μας μεγάλωσαν, που μας κράτησαν παρέα ατελείωτες νύχτες, δύσκολες ή μη, είτε διαβάζοντας, είτε απλά χαλαρώνοντας.

Δεν είναι λίγα εκείνα τα κομμάτια που αναφέρονται σε μέρη του κόσμου που άλλοι έχουν επισκεφθεί και κάνουν τις «συγκρίσεις» -αν δύναται να θεωρηθεί δόκιμος ο όρος-, ενώ άλλοι δεν τα έχουν δει ποτέ και παίρνουν μία πρώτη γεύση εικόνας και συναισθήματος.  Τα καφέ, οι παραλίες, τα αξιοθέατα, ο κόσμος, όλα αναδύονται μέσα από τις νότες και τις λέξεις.

Τα ξένα κομμάτια που αναφέρονται σε τόπους μακρινούς είναι άπειρα, αλλά και η ελληνική σκηνή έχει να επιδείξει αντιστοίχως. Τραγούδια του τότε και του τώρα, με χαμόγελο, νοσταλγία, αλλά και δάκρυ…

Τις ζώνες σας και φύγαμε!

Τα νοσταλγικά

Δρόμοι του Βερολίνου – Τάνια Τσανακλίδου (Μουσική: Γιάννης Σπανός – Στίχοι: Μάνος Ελευθερίου)

Bleibtreu Cafe – Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας (Μουσική – Στίχοι: Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας)

Μανχάταν – Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας (Μουσική: Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας – Στίχοι: Allen Irwin Ginsberg

Πόρτο Ρίκο – Βασίλης Παπακωνσταντίνου (Μουσική: Σταμάτης Μεσημέρης
Στίχοι: Άλκης Αλκαίος)

Για σπουδές και δουλειά…

Στο Λονδίνο – Μαρίζα Ρίζου (Μουσική: Θέμης Καραμουρατίδης – Στίχοι: Γεράσιμος Ευαγγελάτος)

Ένας Τούρκος στο Παρίσι – Λαυρέντης Μαχαιρίτσας (Μουσική: Λαυρέντης Μαχαιρίτσας – Στίχοι: Ισαάκ Σούσης)

Του φευγιού…

Ταξιδιάρα Ψυχή – Τρύπες (Μουσική: Γιώργος Καρράς & Γιάννης Αγγελάκας Στίχοι: Γιάννης Αγγελάκας)

Πάμε Χαβάη – Άλκηστις Πρωτοψάλτη (Mουσική: Leander Top & Pier Baigorry & Olivier Toussaint & Paul de Senneville – Ελληνικοί Στίχοι: Ελένη Μηλιώκα)

Μαρόκο – Έλλη Πασπαλά και Apurimac (Μουσική: Σταμάτης Κραουνάκης – Στίχοι: Λίνα Νικολακοπούλου)

Αρζεντίνα – Ελένη Τσαλιγοπούλου (Μουσική – Στίχοι: Γιώργος Ανδρέου)

Στην αγορά του Αλ Χαλίλι (Μουσική – Στίχοι: Νίκος Ζούδιαρης)

Ρετρό και 90ίλα

Με σημαία ξένη (Μπουένος Άιρες, Νέα Υόρκη κλπ) – Γρηγόρης Μπιθικώτσης (Μουσική: Γρηγόρης Μπιθικώτσης – Στίχοι: Κώστας Βίρβος)

Ένα τραγούδι απ’ τ΄Αλγέρι – Βίκυ Μοσχολιού (Μουσική – Στίχοι: Απόστολος Καλδάρας)

Λονδίνο – Άννα Βίσση (Μουσική – Στίχοι: Νίκος Καρβέλας)

Γλυφάδα – Μαρακές – Κωνσταντίνα (Μουσική:R. Gorainer & C. Engel – Στίχοι: Τασούλα Θωμαΐδου

Πάμε για τρέλες στις Σεϋχέλλες (Μουσική: Κώστας Χαριτοδιπλωμένος – Στίχοι: Γιώργος Μίτσιγκας και Κώστας Χαριτοδιπλωμένος)

Θα φύγω με τους φίλους μου για Κάιρο – Κωνσταντίνα (Μουσική: Παναγιώτης Μαθιέλλης – Στίχοι: Σαράντης Αλιβιζάτος)

Οι «Βλαμμένοι Στίχοι»: Όταν τα τραγούδια μας στέλνουν «αδιάβαστους»

ΜΟΥΣΙΚΗ

Αναμφισβήτητα όλοι μας ακούμε μουσική, οποιοδήποτε είδος μουσικής. Στην καθημερινότητά μας, στη δουλειά μας -ει δυνατόν-, στο σπίτι στο αυτοκίνητο, στο γυμναστήριο και πάει λέγοντας.

Πολλά από αυτά τα έχουν ερμηνευτεί από μεγάλα ονόματα της μουσικής σκηνής και έχουν γίνει επιτυχίες, θέλετε για την μελωδία τους, θέλετε για το στίχο τους, για την ερμηνεία; Τέλος πάντων έχουν γίνει επιτυχίες.

Υπάρχουν, ωστόσο, κι αυτά που είτε έγιναν, είτε όχι επιτυχίες, και που μας χαράχτηκαν ανεξίτηλα στη μνήμη για ένα και μόνο λόγο: οι βλαμμένοι στίχοι -παραφράζοντας τους Μυρωμένους του Σουρή- που μας έκαναν τα αυτιά Καμπούλ και το μυαλό χυλό. Και δεν μιλάμε για τα κατ’ εξοχήν λούμπεν που, όπως και να το κάνεις, ο στίχος ενδέχεται να είναι και λίγο επιτηδευμένος.

Ορισμένα, μάλιστα, ανήκουν στο λεγόμενο «έντεχνο», ε, που όσο να πεις σε έναν μεγάλο βαθμό είναι πιο ποιητικά, αν μπορώ να δανειστώ τον όρο.

Το Spectacle συγκέντρωσε μερικά από αυτά που μας άφησαν με ένα θαυμαστικό απορίας πάνω από το κεφάλι, τύπου «τι ακούω, Βαγγελίστρα μου;» ή «Τι θέλει να πει ο ποιητής;»

Και ξεκινάμε:

«Να με λες λοχαγό έρωτα να στέκεσαι μπροστά μου προσοχή, να σκύβεις το κεφάλι να υψώνεις τη ψυχή» (Νατάσσα Μποφίλιου – Αλκίνοος Ιωαννίδης): Ό,τι δηλαδή; Είμαι έρως γαλονάτος, γαλονάτος μουστακάτος. Κάτι σαν τον «Φακή» από το αναγνωστικό της Β’ Δημοτικού. «Εμπρός ένα δυο προσοχή, εμένα με λένε Φακή, κορμί κορδωμένο, μουστάκι στριμμένο, γαλόνια χρυσά και σπαθί». Και εις άλλα με υγεία

«Η καρδιά πονάει όταν ψηλώνει» (Νατάσα Μποφίλιου): Ναι, την πιάνει και λόξυγγας όταν μεγαλώνει το αντεράκι της

«Μέχρι να βγει ο φρονιμίτης, μη μου μιλάς για τίποτ’ άλλο» (Γιάννης Κότσιρας): Είναι άτιμο δόντι ρε παιδί μου, μόνο βογγάς. Μην μου μιλάτε, πονάω

«Είσαι η ίδια μου η ζωή, μην ξοδεύεσαι στην πιάτσα σαν μισθός» (Γιάννης Κότσιρας): Είναι αυτό που λέμε «ό,τι βγάζω τα τρώω με τις π…ες;»

«Φυσάει πολύ απ’το σπασμένο μου το τζάμι (…) ματώνει σαν την πρόκα την παλάμη της καρδιάς» (Γιάννης Πλούταρχος): Αφραγκιά, καρακατακαψούρα, νιρβάνα άφησαν το τζάμι άφτιαχτο αδέλφια και πούντιασε το είναι του στιχουργού. Σε άλλα νέα η καρδιά έχει παλάμη και ακόμα να αρχίσει τα φάσκελα… Έλεος μωρ΄ σεις

«Σαν τον μικρό Πινοκιούλη είσαι ένα τόσο δα μικρούλι κοριτσάκι που όλο ψέματα λέει (…) Σου μεγαλώνει όμως η μύτη και έχεις αρχίσει και ασχημαίνεις» (Γιώργος Λεμπέσης): Τι LSD είχε πάρει ο στιχουργός ρε φίλε (όνομα και μη χωριό)  που ως άλλος γερο-Τζεπέτο έφτιαξε τη θηλυκή εκδοχή του Πινοκιούλη (μωλέ μωλέ). Και αν θες να ξέρεις φιλε μου, ο Πινόκιο, και με μεγάλη μύτη, ήταν μια χαρά κουκλάκι (στην κυριολεξία).

«Είμαι τρελός καουμπόυ, χόι χόι χόι, έχω δυο μέτρα μπόι, χόι χόι χόι, πάψε να μου κολλάς, γιατί θα βρει μπελάς εσένα κι όλο σου το σόι, χόι χόι χόι» (πάλι Γιώργος Λεμπέσης): Άλλα ναρκωτικά ο ίδιος -όνομα και μη χωριό- στιχουργός που μετά τον γερο-Τζεπέτο, την είδε Λούκι Λουκ. Σιγά τα αίματα ρε. Και δύο μέτρα ο Λεμπέσης; Σε τι μονάδα μέτρησης;

«Στην καρδιά σου πώς υπάρχω, ότι βασιλεύω κι άρχω» (Αντώνης Ρέμος): Ο στιχουργός είπε να μας δείξει ότι παίζει τη γραμματική στα δάχτυλα και ξέρει τα συνώνυμα… Και βασιλεύει, και άρχει.. Άντε και στο Μπάκιγχαμ

«Πήρα ένα φωτόσπαθο στο κακό ν’ αντισταθώ κι όποιον δε μ’ αρέσει. καθαρίζω από τη μέση, τώρα πήρα ένα φωτόσπαθο» (Πάνος Μουζουράκης): Καλώς τον Όμπι Γουάν Κενόμπι, φάε τον Darth πριν είναι αργά

«Θα σου κάνω μακαρόνια με κιμά για να φας, θα σου κάνω κανω και μασάζ στα πόδια σου αν πονάς» (Σάκης, ένας είναι): Μέχρι εδώ έφτασε η λαδίλα και η ποδαρίλα. Ανοίγω να αερίσω. Συγγνώμη Σάκη μας, αλλά δεν μπορώ τις μυρωδιές (μου μυρίζειιιιι που λέει κι η Μανουριάρα του Τσουβέλα)

«Τίκα, τάκα, τίκα, τακ… Άκου πως ηχεί η καρδιά μου για σένα» (Κωνσταντίνος Κουφός λέει, ναι μας κούφανε όντως):  Ηχεί η καρδιά και αντηχεί κι αντιλαλούνε τα βουνά στα Κάτω Σέκλανα…  Αααχ, το πολύ το τίκα τάκα κάνει το παιδί…

«Πλάτσα πλάτσα πλούτσα με έχεις κάνει λούτσα Πλούτσα πλούτσα πλάτσα έπαθα χλαπάτσα» (Τάκης Βαμβακίδης): Θυμήθηκε που έπαιζε με την αδελφή του στη γούρνα στην αυλή της Άνω Γερακίνας…

«Λούζεται η αγάπη μου στο λουτροκαμπινέ, είναι μπούζι το νερό κλείσε το ρουμπινέ. Μπανάκι μανάκι, μπανάκι να βουλώσουνε τα λούκια μανάκι» (Σάκης Μπουλάς, ο αείμνηστος): Με μία εσάνς Λόρκα στο Γουαδαλκιβίρ που λούζεται η αγάπη  του διαμερίσματος πέμπτου ορόφου στην Πλατεία Βάθης με μια μάκα σύννεφο που δεν το βλέπω καλά το σιφώνι…

Και φυσικά το «πάρτυ» δεν τελειώνει εδώ, αν καθίσει κανείς να ψάξει και να ακούσει, η δεξαμενή βλακίστατων στίχων ξεχειλίζει…

In The Air Tonight: Το τραγούδι που γέννησε έναν τρομακτικό αστικό μύθο

150630153258-phil-collins-2010-super-tease

Δεν νομίζω ότι υπάρχει ένας άνθρωπος στον πλανήτη που να μην έχει ακούσει το In The Air Tonight του Φιλ Κόλινς.

Ένα τραγούδι που κυκλοφόρησε τον Ιανουάριο του 1981 και έγινε ένα από τα δημοφιλέστερα κομμάτια όλων των εποχών.

Ήταν όμως κι ένα τραγούδι που γέννησε διάφορους αστικούς μύθους, ως προς το ερέθισμα που κινητοποίησε τον καλλιτέχνη να το συνθέσει.

Επί σειρά ετών γινόταν ιδιαίτερος λόγος για τη σημασία των στίχων και πώς αυτοί ήταν αποτέλεσμα έμπνευσης από ένα τραγικό γεγονός, στο οποίο ο Κόλινς ήταν αυτόπτης μάρτυρας.

Ο «μύθος» με τα δύο σενάρια, λοιπόν, έλεγε ότι  το κομμάτι αναφερόταν στον πνιγμό ενός ανθρώπου.

Το πρώτο σενάριο  ήταν ότι ο Κόλινς  βρισκόταν σε μια βάρκα με έναν φίλο του, όταν ο φίλος του έπεσε στη θάλασσα.  Ο Κόλινς δεν μπορούσε να κολυμπήσει και φώναξε έναν άλλον τύπο που καθόταν στην αποβάρθρα. Εκείνος όμως παρακολουθούσε, ενώ ο φίλος του Κόλινς πνιγόταν.

Το άλλο σενάριο υποστηρίζει ότι ο Κόλινς είδε έναν άνθρωπο να πνίγεται και έτρεξε να τον βοηθήσει, ενώ ο άλλος που ήταν πιο κοντά απλά στεκόταν και κοίταζε το συμβάν.

Και, βέβαια, ο μύθος δεν τελειώνει εκεί. Λέγεται, ότι κάποια χρόνια αργότερα ο τύπος αυτός βρέθηκε σε μία από τις συναυλίες του στην πρώτη σειρά και ο καλλιτέχνης τραγούδησε το κομμάτι με εμφανή την αναφορά του στο πρόσωπό του, αποκαλύπτοντας  τα όσα συνέβησαν εκείνη την ημέρα.

Η πραγματικότητα

Μούφα. Ο ίδιος ο Φιλ Κόλινς σε συνεντεύξεις του αρνήθηκε, φυσικά, τα πάντα, υπογραμμίζοντας, ότι δεν είχαν την παραμικρή δόση αλήθειας.

Είχε γράψει το κομμάτι, όντας θυμωμένος, μετά από το σκληρό διαζύγιό του με την Άντρεα Μπερτορέλι, με την οποία ήταν παντρεμένοι τέσσερα χρόνια, έχοντας αποκτήσει ένα γιο.   Μάλιστα, όταν είχε επιστρέψει από περιοδεία, διαπίστωσε την απιστία της συζύγου του με έναν ζωγράφο.

«Έγραψα αυτό το τραγούδι αυθόρμητα. Δεν είμαι σίγουρος για τι πράγμα μιλάει, αλλά έχει πολύ θυμό, πολλή απόγνωση και πολλή απογοήτευση», είχε δηλώσει ο ίδιος σε συνέντευξή του το 2016.

Το «In the air tonight» γράφτηκε το 1979, ηχογραφήθηκε το 1980 και έγινε γνωστό από την τηλεοπτική σειρά Miami Vice. Το

Πρωτοκυκλοφόρησε τον Ιανουάριο του 1981 στο σόλο άλμπουμ του Collins «Face Value» και ως single γρήγορα ανέβηκε στη δεύτερη θέση του UK single charts, όταν το γκρέμισε –μετά θάνατον- ο Τζον Λένον με το « Woman».

Πούλησε πάνω από 3 εκατομμύρια αντίτυπα στις ΗΠΑ , σκαρφάλωσε στο τοπ 10 σε 13 χώρες παγκοσμίως, γεγονός που έκανε αυτό το τραγούδι κάτι παραπάνω από την προσωπική υπογραφή του.

 

Στην εκπομπή του Τζίμι Φάλον o Φιλ μοιράστηκε την αλήθεια πίσω από το κομμάτι

Καμίλ Κλοντέλ: Η θυελλώδης ζωή της γλύπτριας που λάτρεψε ο Ροντέν

camclo2

Υπάρχει μία έκφραση που λέει ότι πίσω από έναν σημαντικό άντρα βρίσκεται μία πολύ σημαντική γυναίκα. Κάτι τέτοιο δεν θα μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση στην περίπτωση της Καμίλ Κλοντέλ.

Σίγουρα στα αυτιά των περισσοτέρων έχει φτάσει ο ήχος του ονόματος μίας από τις σημαντικότερες μορφές της γλυπτικής παγκοσμίως και η σχέση της με το ιερόν τέρας της τέχνης, τον Ωγκίστ Ροντέν.

Ας πάρουμε όμως το πράγμα από την αρχή. Η Καμίλ Κλοντέλ γεννήθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1864 στην γαλλική περιοχή της Καμπανίας, στη νότια Γαλλία. Ήταν κόρη του Λουί Προσπέρ Κλοντέλ και της Λουίζ Ατανές Σεσίλ Σερβό και αδελφή του Γάλλου ποιητή και διπλωμάτη Πολ Κλοντέλ.

Από πολύ νεαρή ηλικία έδειξε ιδιαίτερη κλίση στη γλυπτική και τα πρώτα της έργα χρονολογούνται ήδη στα 1876 ενώ αποτελούν κυρίως μικρές φιγούρες.

Άρχισε να πειραματίζεται με πηλό από τα παιδικά της χρόνια και σε ηλικία 12 ετών και το 1879  γνωρίζεται με τον γλύπτη Alfred Boucher, ο οποίος αναγνωρίζει το ταλέντο της και πείθει την οικογένεια της να ακολουθήσει μια ακαδημαϊκή εκπαίδευση.

Το 1881 εγκαθίσταται με την μητέρα και τα αδέλφια της στο Παρίσι όπου ξεκινά σπουδές σχεδίου και ανατομίας στην ιδιωτική Ακαδημία Colarossi, που αποτελεί μία από τις λιγοστές σχολές όπου γίνονται αποδεκτές και γυναίκες σπουδάστριες.

Κατά την διάρκεια των σπουδών της, με δάσκαλο τον Boucher, το ενδιαφέρον της εστιάζεται σε πορτρέτα αν και ελάχιστα έργα αυτής της περιόδου διασώζονται, μεταξύ αυτών μια προτομή του αδελφού της σε ηλικία 13 ετών.

camille_claudel

Ό,τι την ενέπνεε προερχόταν από το έργο των Ντονατέλο και Σελίνι, καθώς και από την ελληνική και ρωμαϊκή μυθολογία.

Όμως, στα μέσα του 19ου αιώνα δεν ήταν εύκολη υπόθεση για μία γυναίκα να γίνει καλλιτέχνις.  Είχε να δώσει αγώνα με τις προκαταλήψεις, τους περιορισμούς λόγω φύλου στην καλλιτεχνική της εκπαίδευση και την ανδροκρατούμενη επιτροπή του Υπουργείου Πολιτισμού και Τεχνών. Είχε επίσης να διαχειριστεί και μία ταραχώδη σχέση με τον δάσκαλό της, τον Ροντέν, η οποία σύμφωνα με πολλούς ήταν και ο λόγος που την οδήγησε στην παράνοια.

age
Camille Claudel, The Age of Maturity, 1893-1900

Η βοηθός

Επιθυμούσε, ωστόσο, διακαώς να γίνει καλλιτέχνις. Φοίτησε στην Ακαδημία Colarossi, καθότι εκείνη την εποχή η πλέον διάσημη σχολή Τεχνών École des Beaux-Arts, δεν δεχόταν γυναίκες.

Στις αρχές του 1880 ο Ωγκίστ Ροντέν δημιούργησε την πρώτη ομάδα βοηθών του, που θα εργαζόταν μαζί του. Η Καμίλ ξεκίνησε να εργάζεται στο ατελιέ του το 1884, σε ηλικία μόλις 19 ετών. Εκείνος, ήταν ήδη «φτασμένος» γλύπτης, κοντά στα 40.  Πέρασε τον περισσότερο χρόνο της δουλεύοντας δύσκολα κομμάτια, όπως χέρια και πόδια, σε γλυπτά όπως «Οι Πύλες της Κολάσεως».

Αναζητούσε την αναγνώριση ως ανεξάρτητη καλλιτέχνις και μεταξύ 1882 και 1889 έκανε μικρές εκθέσεις με μπούστα και πορτρέτα στενών της ανθρώπων στο Salon des Artistes Français.

SONY DSC
Το κύμα, 1897

Η θυελλώδης σχέση με τον Ροντέν

Αν θα μπορούσε κανείς να δώσει έναν τίτλο στη σχέση των δύο γλυπτών, θα ήταν πιθανότατα «Η ωραία και το τέρας». Όταν συναντήθηκαν, όπως είπαμε και παραπάνω, εκείνη ήταν 19 ετών κι εκείνος 40. Ήταν η μαθήτρια, ήταν ο δάσκαλος.

Τελικά, έγιναν εραστές και τα έργα τους μοιάζουν να διακατέχονται από τον ταραχώδη έρωτά τους. Ο Ροντέν την έκανε μούσα του σε πολλά από τα έργα του, όπως το «Καμίλ Κλοντέλ με κοντά μαλλιά» και «Η Μάσκα της Καμίλ Κλοντέλ: Είμαι μία όμορφη και αιώνια Άνοιξη». Ήταν η απόδειξη του πάθους του Ροντέν για την Καμίλ.

Παρόλα αυτά, υπήρχε ένα πρόβλημα. Ο Ροντέν είχε σχέση με τον Rose Beuret σχεδόν 20 χρόνια και την οποία δεν ήθελε να εγκαταλείψει. Η Κλοντέλ δεν έμεινε ποτέ μαζί με τον αγαπημένο της.

Παρόλα αυτά στις ερωτικές επιστολές που αντάλλασαν και στις οποίες μπορούσε να εκφράζεται όπως πραγματικά ένιωθε του έγραφε: «Κοιμάμαι γυμνή για να μπορώ να φανταστώ καλύτερα ότι είσαι εδώ μαζί μου. Τελείως γυμνή. Αλλά όταν ξυπνάω, όλα είναι διαφορετικά».

Με το πέρασμα του χρόνου ένιωσε την ανάγκη να διατηρηθεί μία απόσταση μεταξύ τους. Για παράδειγμα, όταν η Κλοντέλ επέστρεψε από ένα άσυλο στην Αγγλία, ο Ροντέν ήταν τόσο χαρούμενος που την είδα ξανά που υπέγραψε μία ας το πούμε «σύμβαση», όπου της υποσχόταν ότι θα είναι η μοναδική του μαθήτρια και ορκιζόταν ότι θα της ήταν πάντοτε πιστός.

Το 1892, μετά από μία αποβολή, η Κλοντέλ έδωσε τέλος στη σχέση τους, αν και βλέπονταν συχνά μέχρι το 1898. Υπάρχουν, βέβαια, και αρκετές αναφορές πως ο Ροντέν και η Κλοντέλ απέκτησαν ένα ή δύο παιδιά , ωστόσο δεν επιβεβαιώθηκαν ποτέ.

La_Valse
Το βαλς, 1905

Η καλλιτέχνις Καμίλ

Η Κλοντέλ δεν μπορούσε να λάβει χρηματοδότηση για μερικά από τα τολμηρά έργα της, λόγω της σεξουαλικότητάς τους και αναγκαζόταν να εξαρτάται, είτε από τον Ροντέν, είτε από τη μεταξύ τους συνεργασία και τον άφηνε να υπογράφει κάποια από τα έργα της.

Εξαρτάτο οικονομικά από τον ίδιο από τότε που πέθανε ο ευκατάστατος πατέρας της και η μητέρα και ο αδελφός της που ήταν καχύποπτοι για τον τρόπο ζωής της, κράτησαν την κληρονομιά και την άφησαν να περιφέρεται στους δρόμους ρακένδυτη.

Μετά τον χωρισμό της από τον Ροντέν, εκείνος προσπάθησε εμμέσως να τη βοηθήσει και προσέλαβε μία κρατική επιτροπή για την ίδια από τη Διεύθυνση Καλών Τεχνών.  Το έργο «Maturity» εκτέθηκε το 1895, ωστόσο η μπρούτζινη εκδοχή του δεν παραγγέλθηκε ποτέ, παρά μόνον το 1902 από τον Captain Tissier . Αφότου ο Ροντέν είδε το έργο «The Age of Maturity» για πρώτη φορά το 1899, αντέδρασε με θυμό και αποφάσισε να μην την στηρίξει ξανά.

SONY DSC
Κλωθώ, 1893

Το τέλος

Μετά το 1905 η ψυχική της υγεία κλονίστηκε. Κατέστρεψε μεγάλο μέρος των έργων της, παρέμεινε «εξαφανισμένη» για μεγάλες χρονικές περιόδους, ενώ διαγνώστηκε με σχιζοφρένεια. Κατηγόρησε τον Ροντέν ότι της έκλεψε ιδέες για πολλά από τα γλυπτά του, καθώς και για συνωμοσία με σκοπό τη δολοφονία της.

Η οικογένειά της την έκλεισε σε άσυλο. Οι γιατροί προσπάθησαν να τους πείσουν ότι δεν χρειαζόταν η νοσηλεία της σε ένα τέτοιο ίδρυα, ωστόσο εκείνοι επέμειναν.  Είχαν, μάλιστα, πει στην μητέρα και τον αδελφό της ότι η Καμίλ μπορούσε να πάρει εξιτήριο, όμως εκείνοι ξανά ήταν αρνητικοί.

Η Γαλλίδα γλύπτρια πέθανε στις 19 Οκτωβρίου 1943, έπειτα από 30 χρόνια στο άσυλο. Τον Σεπτέμβριο του 1943, ο αδελφός της Πολ ενημερώθηκε σχετικά με το τελικό στάδιο της ασθένειας της αδελφής του και με πολλές δυσκολίες, λόγω της  Κατεχόμενης Γαλλίας, κατάφερε να τη δει. Όμως, δεν ήταν παρών ούτε τις τελευταίες της ώρες, ούτε στην κηδεία της. Έφυγε ολομόναχη και τάφηκε στο Monfavet.

Μεγάλο μέρος του έργου της φιλοξενείται στο Μουσείο Camille Claudel στο Νοζάν-συρ-Σεν (Nogent-sur-Seine), το οποίο άνοιξε το 2017. Σε αυτό το μέρος, οι λάτρεις της τέχνης από όλο τον κόσμο συνεχίζουν να εκτιμούν το έργο της σπουδαίας καλλιτέχνιδας.

Όσο για τον Ροντέν, παντρεύτηκε έπειτα από 53 (!) χρόνια σχέσης την Rose Beuret. Ο γάμος τους έγινε στις 29 Ιανουαρίου 1917. Όμως, έμελε αυτός ο γάμος να μην κρατήσει… Η Rose πέθανε δύο εβδομάδες μετά. Την ίδια χρονιά αρρώστησε κι εκείνος με γρίπη και η αδυναμία του οργανισμού του τον οδήγησε στο θάνατο πολύ γρήγορα κι εκείνον, στις 17 Νοεμβρίου 1917.

august_rodin1898
Ο Ωγκίστ Ροντέν

 

Το μυστηριώδες κίτρινο: Μία «σκοτεινή» ιστορία πίσω από το πιο λαμπερό χρώμα

starrynight_2
Έναστρη Νύχτα (Βίνσεντ Βαν Γκογκ)

 

Στα δύο χρόνια σχεδόν που πέρασα στο δυναμικό του Πρώτου Θέματος μέσα στον αλαλαγμό της ροής του διαδικτύου, λίγος χρόνος υπήρχε να φτιάξεις τα δικά σου θέματα, αυτά που τέλος πάντων γούσταρες.

Σε μία κρίση τηλεπάθειας με έναν εκ των αρχισυντακτών μου που έτυχε να διαβάζουμε ταυτοχρόνως το ίδιο θέμα -χωρίς να ξέρει ο ένας τι διαβάζει ο άλλος- γεννήθηκε το παρακάτω που έχει για μένα μία ευαίσθητη σημειολογία: το κίτρινο είναι το αγαπημένο μου χρώμα.

Αυτό το κείμενο ήθελα να το αναδημοσιεύσω εδώ, όπως ακριβώς γράφτηκε. Με το ίδιο μεράκι και την ίδια αγάπη!

Είναι το πιο φωτεινό από όλα τα χρώματα και εκείνο που το αισθητήριο της όρασης εντοπίζει αστραπιαία. Είναι το χρώμα που τραβά την προσοχή για αυτό και οι περισσότερες προειδοποιητικές πινακίδες είναι κίτρινες. Είναι όμως και το χρώμα της αισιοδοξίας και της δημιουργικότητας. Από την αρχαιότητα ακόμα συμβολίζει τον ήλιο, ενώ ενσαρκώνει τον χρυσό, την αίγλη, τη δόξα και τον πλούτο.

Η ιστορία του, όμως, κυρίως στις καλλιτεχνικές του αποτυπώσεις ανά τους αιώνες, έχει πτυχές που το έχουν κατατάξει σε μία βάρβαρη λίστα. Έγινε το σύμβολο της δειλίας και του μίσους στα μέσα του 19ου αιώνα και  ήταν το χρώμα που χρησιμοποιούσαν οι καλλιτέχνες του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης για να απεικονίσουν τον Ιούδα Ισκαριώτη, ο οποίος με ένα φιλί πρόδωσε τον Χριστό, οδηγώντας τον στο μαρτύριο της σταύρωσης.

Ένα παθιασμένο κίτρινο, είναι επίσης το χρώμα, με το οποίο το μυστηριώδες χέρι στον πίνακα του Ρέμπραντ «Η Γιορτή του Βαλτάζαρ» (1635-38) χαράσσει με εβραϊκά γράμματα στους τοίχους της αίθουσας συμποσίου, το μήνυμα προς τον πρίγκιπα της Βαβυλώνας, Βαλτάζαρ ότι η αυτοκρατορία του καταρρέει, ενώ οι καλεσμένοι κοιτούν έκπληκτοι. Για την ιστορία του έργου, οι λέξεις σήμαιναν «ο θεός μέτρησε τις μέρες της βασιλείας σου, ζυγίστηκες και βρέθηκες ελλιπής, το βασίλειό σου διαιρέθηκε και δόθηκε στους Μήδους και τους Πέρσες».

Belshazzars_Feast
«Γιορτή του Βαλτάζαρ» (Ρέμπραντ)

Εάν, λοιπόν, πιστέψουμε έναν από τους θρύλους για το χρώμα, μερικές από τις πιο αξιοσημείωτες περιπτώσεις χρήσης του κίτρινου στην ιστορία της τέχνης -από τις υπερβατικές λάμψεις στα λαμπερά τοπία του ρομαντικού ζωγράφου, Τζόζεφ Μάλροντ Ουίλιαμ Τένερ μέχρι την «μουσικότητα» των σπειροεδιών αστερισμών του Βαν Γκογκ – έχουν τις ρίζες τους σε μία βάρβαρη πρακτική, καθώς λέγεται ότι η μπογιά ήταν κατασκευασμένα από άρρωστα ούρα υποσιτισμένων αγελάδων.

Τα ούρα βοοειδών που αναγκάζονταν να τρέφονται με φύλλα μάνγκου στην πόλη Monghyr της Βεγγάλης στην Ινδίας, τα τοποθετούσαν σε πήλινα δοχεία και δημιουργούσαν κάτι σαν σιρόπι πάνω από μία φωτιά. Λέγεται ότι φιλτραριζόταν, στέγνωνε και μετατρεπόταν σε χρωστική που ονομαζόταν «piuri» και στη συνέχεια την πωλούσαν σε καλλιτέχνες. Αυτές οι κίτρινες, αλευρώδεις -σαν κιμωλία- σφαίρες που βρίσκονταν στην παλέτα κάθε καλλιτέχνη, από τον Τέρνερ, τον Βερμέερ και τον Βαν Γκογκ, προσέδιδαν μία λαμπερή, κίτρινη φωτεινότητα στους εμβληματικούς καμβάδες τους.

Ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός

Με την κατηγορία ότι ήταν προϊόν κακοποίησης, καθώς η διατροφή των βοοειδών μόνο με φύλλα μάνγκο είχε θεωρηθεί θρεπτικά ανεπαρκής, το «ινδικό κίτρινο», όπως είχε ονομαστεί η συγκεκριμένη απόχρωση, απαγορεύτηκε. Απομεινάρια του λαμπυρίζουν με μία δριμύτητα στους τοίχους των μουσείων όλου του κόσμου. Όταν βλέπει κανείς έναν τέτοιο «αναβρασμό» χρωμάτων στα αριστουργήματα «The Angel Standing in the Sun» (1889) του Τέρνερ και την «Έναστρη Νύχτα» (1889) του Βαν Γκογκ, φαίνεται ότι παίρνουν μία διαφορετική λάμψη, παρά το γεγονός ότι βρίθει καταλοίπων εκείνης της «βιαιότητας».

turner
«The Angel Standing in the Sun» (Ουίλιαμ Τέρνερ)

Χωρίς να θεωρείται μεταφορικά μία εσωτερική αναταραχή, τα σπειροειδή αστέρια του Βαν Γκογκ, που φιλοτεχνήθηκαν ένα μήνα αφότου ο Ολλανδός καλλιτέχνης ζήτησε τον εγκλεισμό του στο άσυλο Σεν Πολ του Σεν Ρεμί της Προβηγκίας, το Μάιο του 1889, «τύφλωναν» με αυτήν την πονεμένη κίτρινη ακτινοβολία τους.

Την ίδια στιγμή, οι κίτρινες βιβλικές λαμπερές απεικονίσεις, όπως του Αδάμ, της Εύας, του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, του οποίου το πύρινο ξίφος προοιωνίζει την Ημέρα της Κρίσης, απορροφούνταν μέσα σε μία υγρή ατμόσφαιρα ούρων. Και ο «Άγγελος» του Τέρνερ – το αριστούργημα με τις συζεύξεις του κίτρινου και φαινομενικά «πηγμένου» στη χρωστική- φαίνεται να κάνει ακριβώς αυτό. Ορισμένοι θαυμαστές του έργου του Τέρνερ μπορεί να διαφωνούν σε μία ανάγνωση που το βυθίζει χωρίς να χρειάζεται, στα περιττώματα. Όμως υπάρχει περισσότερο κατάλληλη αύρα για ένα έργο που οραματίζεται τους τελευταίους σπασμούς ενός σπιλωμένου κόσμου που έχει παραχθεί από σωματικά περιττώματα;

Η ζωγραφική του Τέρνερ προβάλλει, τελικά, μία πνευματική απόρριψη της μηδαμινότητας αυτού του κόσμου, μία απελευθέρωση. Ζωγραφισμένοι από συμπιεσμένα αποξηραμένα ούρα, οι καμβάδες του Τέρνερ – που σύμφωνα με κάποιους κριτικούς υποφέρουν από “κίτρινο πυρετό”- θεωρήθηκαν οι πρόγονοι του έργου του Αμερικανού καλλιτέχνη, Αντρές Σερράνο «Piss Christ», ένα αμφιλεγόμενο δημιούργημα που απεικονίζει τη σταύρωση βυθισμένη σε ένα πλαστικό δοχείο με τα ούρα του φωτογράφου.

Piss_Christ_by_Serrano_Andres_
Piss Christ (Αντρές Σερράνο)

Το έργο αυτό, το οποίο κινήθηκε στη διαχωριστική γραμμή μεταξύ βλασφημίας και ομορφιάς, ιερότητας και ιεροσυλίας, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στους κόλπους της συντηρητικής Γερουσίας των ΗΠΑ, όταν εκτέθηκε το 1989. Μάλιστα, είχαν απειλήσει με διακοπή της χορηγίας που έδινε στον καλλιτέχνη την εγγύηση να συνεχίσει το έργο του, ενώ η προθήκη του στο χώρο έκθεσής του έγινε στόχος βανδαλισμού.

Στη Βρετανία, το Ινδικό Κίτρινο ήταν περισσότερο συνυφασμένο με το ηλιακό μεγαλείο των νεροχρωμάτων του Τέρνερ, αν και σήμερα θωρείται ότι ο Σερ Τζόσουα Ρέινολντς, μπορεί να είχε πειραματιστεί με αυτό πολλές δεκαετίες νωρίτερα, όταν ο Τένερ ήταν ακόμα παιδί. Μεταξύ των πιο γνωστών έργων του Ρέινολντς ήταν το «Age of Innocence» (1788), το οποίο απεικονίζει προφίλ ένα κοριτσάκι να κάθεται σε έναν άσπιλο παράδεισο και εμφανίζεται μάλλον λιγότερο ξέγνοιαστο σε σχέση με την καμαρωτή όψη του, δεδομένου ότι το λαμπερό δέρμα της έχει φιλοτεχνηθεί με κίτρινο χρώμα από βόεια ούρα.

Ο Ρέινολντς λέγεται ότι είχε αποκτήσει ένα δείγμα της χρωστικής ουσίας από τον λιγότερο γνωστό Σκωτσέζο ζωγράφο, Τσαρλς Σμιθ, ο οποίος είχε επιστρέψει τότε από την Ινδία. Μάλλον, είναι ένα αρκετά λαμπερό πορτρέτο αναλογιζόμενος κανείς, ότι το θέμα του, που έγινε σύμβολο της αγνότητας, είναι «ποτισμένο» με ούρα αγελάδας.

Reynolds
«Age of Innocence» (Τζόσουα Ρέινολντς)

Και δεν σταματά εδώ. Το ινδικό κίτρινο είχε βάλει σε… μπελάδες και την αθωότητα στον πίνακα – αποθέωση της παιδικότητας «Carnation, Lily, Lily, Rose» (1885) του Τζον Σίνγκερ Σάρτζεντ. Το έργο απεικονίζει μικρά κοριτσάκια που κρατούν φαναράκια σε έναν κήπο της Αγγλίας στο τέλος του καλοκαιριού. Ο Σάρτζεντ ήταν αποφασισμένος να αναζωπυρώσει την μαγεία της στιγμής με τη βοήθεια των δύο θυγατέρων φίλου του που τις χρησιμοποίησε ως μοντέλα.

Με μία ιμπρεσιονιστική προσέγγιση, που την εποχή εκείνη είχε κερδίσει έδαφος στη Γαλλία, ο Σάρτζεντ εργάστηκε σε εξωτερικό χώρο, αλλά έδωσε μάχη για να απεικονίσει πειστικά το ημίφως του ήλιου κατά το σούρουπο που αντανακλάται στα φαναράκια. Στο τέλος, τα κατάφερε μόνο με ινδικό κίτρινο αναμεμειγμένο με άλλες χρωστικές, όπως κόκκινο, πορτοκαλί του πλανήτη Άρη (Mars red/orange) και κίτρινη ώχρα (Mars yellow), δημιουργώντας μία τέτοια λαμπερή γοητεία.

John_Singer_Sargent
“Carnation, Lily, Lily, Rose” (Τζον Σίνγκερ Σάρτζεντ)

Αριστουργήματα από… μάνγκο

Από τη στιγμή που ο Σάρτζεντ άρχισε να φιλοτεχνεί τον πίνακα «Carnation, Lily, Lily, Rose» είχε αρχίσει να ξεσπά μία ανησυχία στους καλλιτεχνικούς κύκλους για την προέλευση του ινδικού κίτρινου. Σύμφωνα με τις αρχικές φήμες, η μυστική ουσία θεωρείτο τα ούρα φιδιού. Άλλοι πάλι, υποπτεύονταν, ότι ήταν μία σιροποειδής ουσία από αφυδατωμένες καμήλες.

Όταν όμως ο διευθυντής του Kew Gardens, Τζόζεφ Χούκερ, παρήγγειλε μία έρευνα για το θέμα, ο T.N.Mukharji, επιμελητής του Ινδικού Μουσείου της Καλκούτας, συνέταξε μία έκθεση την οποία παρουσίασε στη Society of Arts του Λονδίνου τον Αύγουστο του 1883, ισχυριζόμενος ότι βρήκε την πρωταρχική ουσία στα περιττώματα βοοειδών που εκτρέφονταν με φύλλα μάνγκο, και τα οποία ήταν αυτά που ενίσχυαν το κίτρινο χρώμα στα ούρα.

Όπως είχε αναφέρει ο Mukharji, τα ζώα έδειχναν πολύ άρρωστα. Αν και πέρασαν 25 χρόνια μέχρι να τεθεί εκτός νόμου αυτή η διαδικασία στη Βεγγάλη και να εγκαταλειφθεί η χρήση της στην Ευρώπη με αντικατάστασή της από συνθετικές χρωστικές, το διπλό πορτρέτο του Σάρτζεντ και η Έναστρη Νύχτα του Βαν Γκογκ, δημιουργήθηκαν αρκετά χρόνια μετά και είναι ανάμεσα στα τελευταία αριστουργήματα, η αύρα των οποίων βασίζεται στο ινδικό κίτρινο. Ένα χρώμα που η φωτεινότητά του μπορεί να παρήλθε, ωστόσο σαν ιστορία από μόνη της, δεν πρόκειται να ξεθωριάσει ποτέ.

 

*Η αρχική δημοσίευση του κειμένου στο Πρώτο Θέμα

Πώς το… Radio σκ@τ@ έγινε το θρυλικό «Radio GaGa»

fr.PNG

Όταν κανείς φέρνει στο μυαλό του τους Queen, θυμάται και σιγοψιθυρίζει δεκάδες αθάνατα τραγούδια που ερμήνευσε μοναδικά το συγκρότημα με τον ασύλληπτο Freddie Mercury.

Από το “Bohemian Rhapsody,” το “Love of My Life” και το “We are the Champions” μέχρι το “Another One Bites the Dust”, “I want to break free”, αλλά και το all time classic με τον μυστήριο για πολλούς “Radio Ga Ga,” λόγω του -τι θέλει να πει ο ποιητής-τίτλου του.

Ας πάρουμε, όμως τα πράγματα από την αρχή. Το τραγούδι συνέθεσε εξ ολοκλήρου ο ντράμερ του συγκροτήματος Ρότζερ Τέιλορ, για να εκφράσει την απέχθειά του για το πώς έτεινε να εξελιχθεί το ραδιόφωνο. Οι αρχικοί στίχοι του κομματιού ήταν μία ξεκάθαρη στόχευση στο πόσο εμπορευματοποιημένο γινόταν το ραδιόφωνο και πόσο λίγη αξία έδινε στην πραγματική μουσική

Κανονικά, ο τίτλος ήταν Radio Ca-ca, και όπου ca-ca είναι αυτό που λένε και τα μωράκια για τα κακάκια τους. Την έμπνευση στον Τέιλορ έδωσε ο γιος του, Φίλιξ Λούθερ, ο οποίος τότε ήταν τριών ετών. Ωστόσο, τα υπόλοιπα μέλη των Queen αφού άκουσαν το τραγούδι, δεν ήθελαν να κυκλοφορήσουν ένα τραγούδι που θα επιτίθεται στο δημοφιλέστερο μέσο ενημέρωσης της εποχής, που ήταν το ραδιόφωνο.

Έτσι, λοιπόν, ο Ρότζερ αναγκάστηκε να αλλάξει τους στίχους, έπειτα από την απαίτηση των υπολοίπων και οι στίχοι έχουν όπως τους ξέρουμε σήμερα.

Η ολοκληρωτική αλλαγή σε “Radio Ga Ga” είναι τώρα η λατρεία του ραδιοφώνου και πώς ο τραγουδιστής το αγαπά ακόμη, την ώρα που η τηλεόραση αρχίζει σιγά σιγά να κερδίζει έδαφος.

Στην πρώτη στροφή του τραγουδιού ο τραγουδιστής αναφέρεται σε αυτήν την απίστευτη συσκευή που έχει προκαλέσει τόσο χάος, αλλά και τόσες ευκαιρίες σε όλον τον κόσμο. Το ραδιόφωνο ήταν η βασική πηγή ενημέρωσης και διασκέδασης στην υφήλιο.

Εφευρέθηκε το 1895, ενώ η τηλεόραση το 1927. Συνεπώς, τον καιρό που γράφτηκε το 1984 η τηλεόραση είχε αρχίσει να ανεβαίνει, την ώρα που το μεγαλύτερο κομμάτι του πληθυσμού των δεκαετιών ’70 και ’80 είχε μεγαλώσει με ραδιόφωνο, παρά με τηλεόραση.

Ο Ρότζερ Τέιλορ είχε πει πως στην εφηβεία του το ραδιόφωνο ήταν αυτό που του έκανε «παρέα». Είχε, επίσης, παραδεχθεί, πώς ό,τι είχε μάθει γύρω από τη μουσική, αλλά και γενικότερα τον κόσμο, ήταν μέσω του ραδιοφώνου. Αυτό φέρνει στα αυτιά των ακροατών καλή μουσική από το παρελθόν και ζωηρές ιστορίες, όπως  το διά χειρός Όρσον Γουέλς «Ο Πόλεμος των κόσμων», ένα δημοφιλές ραδιοφωνικό δράμα  που αναφερόταν στην εισβολή των Αρειανών στη Γη.

Ο Τέιλορ έγραψε για το πώς το ραδιόφωνο τους έκανε να νιώθουν χαρούμενοι και λυπημένοι, και να γελούν και να κλαίνε σε όλη τη ζωή τους. Ένιωθαν σαν να μπορούσαν να πετάξουν σε διαφορετικά μέρη και παραλλήλους.

Στην επόμενη στροφή πριν το ρεφρέν το ραδιόφωνο είναι στο peak του και έχει τη δύναμη να κινεί τον κόσμο. Όμως, σιγά σιγά αυτή η δύναμη φθίνει, καθώς η τηλεόραση αρχίζει να γίνεται περισσότερο δημοφιλής. Ωστόσο, οι Queen πιστεύουν ότι ακόμη υπάρχει χώρος για αυτό και αυτή η στιγμή είναι -πιθανότατα- ο 21ος αιώνας.

Η δεύτερη στροφή μας εξηγεί γιατί οι άνθρωποι τώρα αρχίζουν να απομακρύνονται από το ραδιόφωνο και στρέφονται στην τηλεόραση. Ο Τέιλορ λέει ότι τώρα μπορούσαν και να δουν τα μεγάλα αστέρια στην οθόνη παρά να τους ακούν μόνο. Η τηλεόραση είναι γεμάτη με περισσότερα σόου, ντοκιμαντέρ, μουσικά βίντεο, ειδήσεις. Εξηγεί, ακόμη, ότι πλέον οι άνθρωποι με την εισαγωγή της τηλεόρασης εστιάζουν και στα οπτικά ερεθίσματα, που είναι ακόμη ισχυρότερα από τα ακουστικά. Ακόμη κι αν ο στιχουργός αναρωτιέται πώς μπορεί η μουσική να έχει αλλάξει μέσα στο πέρασμα των χρόνων και να οπτικοποιείται στην τηλεόραση μέσω ενός βίντεο κλιπ.

Το ρεφρέν του Τέιλορ επισημαίνει ότι η ποιότητα του περιεχομένου έχει μειωθεί κατά πολύ. Λόγω της εμπορευματοποίησης και της προώθησης της hip μουσικής, το ραδιόφωνο είναι μία συνεχής επανάληψη των “ga ga” and “goo goo”.

Τελικά, ο τραγουδιστής ελπίζει ότι το ραδιόφωνο δεν θα ξεφτίσει στην ιστορία και δεν θα αντικατασταθεί εξ ολοκλήρου από την τηλεόραση.

Σάρωσε τα charts

To κομμάτι συμπεριλήφθηκε στον δίσκο The Works, το 1984. Κυκλοφόρησε και ως single, το οποίο σημείωσε μεγάλη επιτυχία μπαίνοντας σε πολλά charts ανά τον κόσμο, σκαρφαλώνοντας στο νούμερο 1 σε πολλά από αυτά όπως στο Βέλγιο, στη Φινλανδία, στην Ιρλανδία, στην Ολλανδία στην Πολωνία και στη Σουηδία.

Στα βρετανικά charts έφτασε έως το νούμερο 2, ενώ στα αμερικανικά Billboard Hot 100 στο νούμερο 16

Το κομμάτι θεωρείται ένα από τα πιο επιτυχημένα του σχήματος, φτάνοντας συνολικά σε 19 χώρες νούμερο 1 στον πίνακα των charts. Από τη στιγμή της κυκλοφορίας του το δεν έλειψε ποτέ από το ρεπερτόριο των Queen.

Μία από τις πιο αξιομνημόνευτες ερμηνείες θεωρείται αυτή του 1985 στο Live Aid, όπου οι Queen και ο Φρέντι έκλεψαν την παράσταση στα 20 λεπτά που έδωσαν την συναυλία της ζωής τους.

Για την προώθηση του κομματιού, μάλιστα, είχε κυκλοφορήσει και video clip, με τη σκηνοθετική υπογραφή του Ντέιβιντ Μάλετ και σκηνές από τον εξπρεσιονιστική ταινία του Φριτς Λανγκ, Metropolis (1927).

Το τραγούδι φαίνεται ότι επηρέασε και μεταγενέστερους καλλιτέχνες με την Στέφανι Τζοάν Αντζελίνα Τζερμανότα, τη γνωστή και μη εξαιρετέα Lady Gaga, να οφείλει το καλλιτεχνικό της όνομα στο θρυλικό τραγούδι, κάτι που έχει παραδεχθεί δημοσίως και η ίδια, ως λάτρης των Queen.

Το «Φιλί»: Οι «καταραμένοι» πίσω από το αριστούργημα του Ροντέν

The Kiss, marble, 1888-89, detail

Είναι ίσως μία από τις πιο ειλικρινείς και διάσημες φυσικά απεικονίσεις της σαρκικής αγάπης στην ιστορία της τέχνης: οι δύο μνημειώδεις γυμνές μαρμάρινες φιγούρες του Ωγκίστ Ροντέν, που ξεχειλίζουν από πάθος και δημιουργούν το διάσημο «Φιλί»

Με τα λεπτά, λαμπερά και εύκαμπτα σώματα, που αντανακλούν την αντίθεση με τον σκληρό βράχο, στον οποίο κάθονται, οι ερωτευμένοι του Ροντέν, εμφανίζονται αέναοι και εξιδανικευμένοι: μία οικουμενική αναπαράσταση του σεξουαλικού ξεμυαλίσματος, εμφανέστατου τοις πάσι.

Τρεις μαρμάρινες εκδοχές του αγάλματος δημιουργήθηκαν την εποχή του Ροντέν. Η πρώτη από αυτές φιλοξενείται στο Μουσείο Ροντέν στο Παρίσι.

Όμως, παρά το γεγονός ότι το Φιλί δείχνει καθ’όλα αισιόδοξο, απλό και ανέμελο, η ιστορία της δημιουργίας του έχει κάτι το (πολύ) σκοτεινό. Ποιος θα φανταζόταν ότι οι ερωτευμένοι του Ροντέν ήταν ένα… καταραμένο ζευγάρι της «Κόλασης» του Δάντη.

Οι ρίζες του αγάλματος χρονολογούνται από το 1880, όταν ο Ροντέν, γεννημένος σε μία συνοικία της εργατικής τάξης του Παρισιού, πλησίαζε τα 40. Μέχρι τότε ήταν ήδη καταξιωμένος. Εκείνη τη χρονιά του ανατέθηκε για πρώτη φορά από το γαλλικό κράτος να φιλοτεχνήσει μία μπρούτζινη διπλή πόρτα για ένα το νέο μουσείο Καλών Τεχνών.

Το πρoσχέδιο, που θα οδηγούσε τον γλύπτη στη σύνθεση του συμπλέγματος, αποτέλεσε ένα μέρος μια ανάγλυφης σύνθεσης σε μπρούτζινες πόρτες.

Ως θέμα του, την «Κόλαση» του Δάντη. Από την αρχή, σκέφτηκε να δημιουργήσει ένα ζευγάρι εραστών, το οποίο τοποθετήθηκε ένθετα στη μέση της αριστερής μπρούντζινης πόρτας του μουσείου. Ονομάστηκε Πίστη, και το σύμπλεγμα αντιπροσώπευε το παράνομο πάθος του Πάολο και της Φραντσέσκα, που εμφανίζονται στον δεύτερο κύκλο της «Κόλασης» του Δάντη, καταδικασμένοι στο αιώνιο μαρτύριο.

The Kiss 1901-4 by Auguste Rodin 1840-1917

Σύμφωνα με την πραγματική ιστορία του 13ου αιώνα, η Φραντσέσκα και ο Πάολο φιλιούνται ενώ κάθονται και διαβάζουν ιστορίες αγάπης. Όταν ο σύζυγος της Φραντσέσκα, που ήταν αδελφός του Πάολο, τους ανακαλύπτει, τους μαχαιρώνει μέχρι θανάτου.

Ο Ροντέν αποφάσισε να απεικονίσει τους δύο εραστές τη στιγμή του πρώτου τους φιλιού. Αν κοιτάξει κανείς από πιο κοντά το γλυπτό, μπορεί να δει το βιβλίο που γλιστρά από το αριστερό χέρι του άνδρα, που παραδίδεται στο πάθος του για την αγαπημένη του.

Τους ανύψωσε ως εμβληματικό σύμβολο του ρομαντισμού, του πάθους και της αγάπης και όχι της απιστίας.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1880, αν και τα σχέδια του νέου μουσείου ναυάγησαν, ο Ροντέν χρησιμοποίησε το χρόνο που είχε προσαρμόζοντας την ιδέα του και σμιλεύοντας το σκληρό υλικό του μαρμάρου.

Το έργο έμεινε μισοτελειωμένο για κάποιο διάστημα, καθώς ο γλύπτης είχε στρέψει αλλού την προσοχή του. Το 1898, τελικά αποφάσισε να το εκθέσει μαζί με το άγαλμα του διάσημου συγγραφέα Ονορέ ντε Μπαλζάκ.

Όταν το γλυπτό τελικά παρουσιάστηκε στο κοινό, αμέσως εντυπωσίασε και έπειτα δημιουργήθηκαν αλλά τρία παρόμοια γλυπτά από μπρούτζο σε διάφορα μεγέθη και πάνω από 300 διαφορετικά εκμαγεία, προκειμένου να αντιγραφεί το γλυπτό και με άλλα υλικά.

Το 1900 ένας Αμερικανός ομοφυλόφιλος συλλέκτης αρχαιοτήτων, ο Έντουαρντ Πέρι Γουόρεν, που ζούσε στο ανατολικό Σάσεξ, ζήτησε από τον Ροντέν μία ρέπλικα σε διαστάσεις μεγαλύτερες από τις ανθρώπινες και όσο το δυνατόν πιο σχηματισμένα τα γεννητικά όργανα του άνδρα. Και όλα αυτά φυσικά, έναντι αδράς αμοιβής που έφτανε τότε τα 20.000 γαλλικά φράγκα.

rod

Το ολοκληρωμένο αυτό κομμάτι παραδόθηκε το καλοκαίρι του 1904, όμως ήταν τόσο μεγάλο που δεν χωρούσε στο σπίτι του Γουόρεν και τελικά φιλοξενήθηκε σε έναν στάβλο!

Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Γουόρεν το δάνεισε στο δημαρχείο του Lewes, ωστόσο το έργο καλύφθηκε επιμελώς με ένα σεντόνι, ώστε να μην προκαλεί τα ήθη των ντόπιων κατοίκων αλλά και των στρατιωτών με την «προσβλητική» δήλωση των γυμνών σωμάτων των ερωτευμένων.

Τελικά, πολλά χρόνια μετά τον θάνατο του Γουόρεν (1928), το έργο καλωσορίστηκε στην συλλογή της Πινακοθήκης του Tate, το 1953.

Αν και κρύβει μέσα του μία σκοτεινή ιστορία, αυτή των κολασμένων, των «παράνομων», η εξύμνηση της αγάπης μέσα από το «Φιλί» και το μεγαλείο του έργου θα μπορούσε να τη χαρακτηρίσει κανείς ως άλλη «Κολυμπήθρα του Σιλωάμ».

Μαρκ Σαγκάλ: Ο ευγενικός «παραμυθάς» της Τέχνης που ενέπνευσε τον «Βιολιστή στη στέγη»

 

Καταγραφή
«Η νύφη» (1950)

«Με μόνη παρέα το Θεό δακρύζω αληθινά μπροστά στους πίνακες μου. Εκεί θα μείνουν οι ρυτίδες μου, η χλωμή μου όψη, εκεί θα τυπωθεί για πάντα η ρευστή ψυχή μου» (Μαρκ Σαγκάλ

Δεν τον είχα ανακαλύψει ή μάλλον τον είχα σε πιο δεύτερη μοίρα, μετά τους Νταλί, Βαν Γκογκ και Λοτρέκ.  Σκαλίζοντας κάτι παλιατζούρες στο γραφείο, έπεσε στα χέρια μου ένα βιβλιαράκι με καρτ ποστάλ που απεικόνιζαν έργα του. Σκέφτηκα «πώς στο καλό είχα αγοράσει αυτό το πακετάκι;» -πιθανότατα μαζί με κάτι άλλα τέτοια που συνήθιζα να μαζεύω- και άρχισα να το ξεφυλλίζω, διαπιστώνοντας πολλά χρόνια μετά ότι ο καλλιτέχνης αυτός είχε κάτι να μου πει.

Ο Μαρκ Σαγκάλ που καταγόταν από ένα χωριό τέρμα Θεού στην Ανατολική Ευρώπη, έμελλε να είναι ένας από τους πιο αγαπημένους καλλιτέχνες του 20ού αιώνα. Και τελικά, κι ένας από τους δικούς μου αγαπημένους.

Σε κάθε έργο του ζωγραφίζει με την ψυχή ενός παιδιού, με την ευαισθησία ενός καλλιτέχνη, ενός ανθρώπου που θυμάται, ελπίζει, νοσταλγεί, ερωτεύεται, παθιάζεται, αγαπά τη φύση και τη ζωή. Ένας ποιητής που μαγεύεται από τη γήινη μορφή και την μετατρέπει σε παραμύθι με φιγούρες που αιωρούνται.

marc

Γεννημένος και μεγαλωμένος σε μία οικογένεια Χασιδικών Εβραίων διαμόρφωσε την τεχνοτροπία του έχοντας «μαζέψει» εικόνες φολκλόρ και εβραϊκές .

Στα 97 χρόνια της ζωής του, ο Σαγκάλ ταξίδεψε και φιλοτέχνησε τουλάχιστον 10.000 έργα, συμπεριλαμβανομένων και εξωφύλλων περιοδικών, μωσαϊκών, θεατρικών κοστουμιών, σκηνικών, αλλά και βιτρώ. Κέρδισε βραβεία για τα πολύχρωμες σκηνές των εραστών ,τον βιολιστή και τα αστεία ζώα που ίπτανται πάνω από στέγες.

Ως προς τα ρεύματα που εκπροσώπησε ο Σαγκάλ εντάσσεται στους καλλιτέχνες του Κυβισμού, Φωβισμού, Εξπρεσιονισμού, Σουρεαλισμού και Πριμιτιβισμού. Ωστόσο, εκείνος είχε το δικό του βαθιά προσωπικό στιλ. Μέσα από την τέχνη διηγούνταν την ιστορία του.

birth_chagall
«Η γέννηση» (1911-1912)

«Γεννήθηκα νεκρός»

Ο Μαρκ Σαγκάλ γεννήθηκε στις 7 Ιουλίου 1877 σε μία χασιδική κοινότητα κοντά στο Βιτέμπσκ, στο βορειοανατολικό άκρο της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, στη σημερινή Λευκορωσία. Οι γονείς του τον ονόμασαν Μοϊς (Μωυσής), όμως η προφορά του πήρε ένα γαλλικό accent, το χρονικό διάστημα που έζησε στο Παρίσι.

Οι ιστορίες της ζωής του Μαρκ Σαγκάλ συχνά περιγράφονται με έναν δραματικό τόνο. Στην αυτοβιογραφία του «Η ζωή μου» (1921) λέει «γεννήθηκα νεκρός». Οι γονείς του, προκειμένου να ξαναδώσουν ζωή στο άψυχο σώμα του, τον τσιμπούσαν με βελόνες και τον βούτηξαν στο νερό.

Εκείνη τη στιγμή, ξέσπασε μία πυρκαγιά και μετέφεραν τη μητέρα του όπως ήταν με το στρώμα σε ένα άλλο σημείο της πόλης. Ακόμη και η χρονολογία της γέννησής του έχει κάτι το χαώδες. Ο Σαγκάλ ισχυρίζεται ότι γεννήθηκε το 1889 και όχι το 1887 όπως έχει καταγραφεί.

Είτε είναι αλήθεια, είτε αποκυήματα της φαντασίας του, οι συνθήκες της γέννησής του αποτυπώνονται στη ζωγραφική του. Εικόνες με μητέρες και παιδιά ανακατεμένοι με ανάποδα σπίτια, ζώα, ακροβάτες και βιολιστές, αγκαλιασμένους εραστές, φωτιές και θρησκευτικά σύμβολα. Ένα από τα πρώτα έργα του, η «Η γέννηση» (1911-1912) είναι η ιστορία της δικής του γέννησης αποτυπωμένη στον καμβά.

Κι ενώ κινδύνευσε να χάσει τη ζωή του, ο Σαγκάλ μεγάλωσε ως ο λατρεμένος πρωτότοκος μίας οικογένειας εννέα παιδιών. Ο πατέρας του –«πάντα κουρασμένος, πάντα στοχαστικός» εργαζόταν σε ψαραγορά και φορούσε ρούχα που «φεγγοβολούσε άλμη ρέγγας». Η μητέρα του γέννησε οκτώ παιδιά ενώ εργαζόταν σε μανάβικο. Ζούσαν σε ένα μικρό χωριό, ένα θλιβερό σύμπλεγμα ξύλινων σπιτιών χωμένων στο χιόνι.

over-vitebsk
«Πάνω από το Βιτέμπσκ» (1914)

Στον πίνακά του «Πάνω από το Βιτέμπσκ» (1914), η εβραϊκή παράδοση είναι καταφανής. Η οικογένεια ανήκε σε μία αίρεση που έδιναν αξία στη μουσική και το χορό ως την υψηλότερη μορφή αφοσίωσης, αλλά απαγόρευε τις κατασκευασμένες από ανθρώπινο χέρι εικόνες των δημιουργημάτων του Θεού. Συνεσταλμένος, με ένα τραύλισμα και λιποθυμικές τάσεις, ο νεαρός Σαγκάλ τραγουδούσε και έπαιζε βιολί. Στο σπίτι του μιλούσε εβραϊκά, ενώ πήγε σε εβραϊκό σχολείο.

Η κυβέρνηση της χώρας, ωστόσο, θέσπισε περιορισμούς για τον εβραϊκό πληθυσμό της. Ο Σαγκάλ τότε μεταφέρθηκε σε δημόσιο, ρωσικό γυμνάσιο, μόνο επειδή η μητέρα του πλήρωσε «μίζα» -δεν έχει σύνορα και εποχή όπως αντιλαμβάνεστε. Εκεί έμαθε να μιλά ρωσικά και έγραψε ποιήματα σε μία νέα γλώσσα. Παρατηρώντας τα εξώφυλλα ρωσικών περιοδικών, άρχισε να φαντάζεται τι θα έμοιαζε άπιαστο όνειρο: η ζωή ως καλλιτέχνης.

322241
To έργο του «Ο βιολιστής» (1913) λέγεται ότι ενέπνευσε και το σπουδαίο θεατρικό του Μπρόντγουεϊ «Ο βιολιστής στη στέγη», που μεταφέρθηκε μετέπειτα στον κινηματογράφο

H έμπνευσή του

Η απόφασή του να γίνει ζωγράφος ξάφνιασε την πραγματίστρια μητέρα του, ωστόσο αποφάσισε ότι η τέχνη μπορεί να είναι μία βιώσιμη επιχείρηση, Έτσι τον άφησε να μαθητεύσει δίπλα στον Γεχούντα Πεν, ένας ζωγράφο πορτρέτων που δίδασκε σχέδιο και ζωγραφική σε Εβραίους σπουδαστές στο χωριό.

Την ίδια στιγμή, θεωρούσε ότι η μαθητεία του γιου της δίπλα σε έναν τοπικό φωτογράφο θα τον δίδασκε μία εμπορική πρακτική. Ο ίδιος, ωστόσο, μισούσε αυτή τη δουλειά του ρετούς των φωτογραφιών και ένιωθε καλά μόνο στην αίθουσα τέχνης. Ο δάσκαλός του, Γεχούντα Πεν, δεν ήταν της μοντέρνας προσέγγισης. Όμως, ο επαναστάτης Σαγκάλ χρησιμοποίησε περίεργους χρωματικούς συνδυασμούς, αμφισβητώντας την τεχνική ακρίβεια.

Το 1906 έφυγε από το Βιτέμπσκ για να σπουδάσει τέχνη στην Αγία Πετρούπολη. Αρχικά, σπούδασε στην Imperial Society for the Protection of Fine Arts και στη συνέχεια στο πλευρό του Λέον Μπακστ, ζωγράφο και σκηνογράφο που δίδασκε στη Σχολή .
Οι δάσκαλοί του τού σύστησαν τα λαμπερά χρώματα του Ματίς και των Φωβ. Ο νεαρός καλλιτέχνης, μελέτησε επίσης τα έργα του Ρέμπραντ, καθώς και τους μεγάλους μετα-ιμπρεσιονιστές, όπως ο Βαν Γκογκ και ο Γκωγκέν. Ειδικά, στην Αγία Πετρούπολη ανακάλυψε αυτό που θα επηρέαζε πολύ την καριέρα του: τα θεατρικά σκηνικά και το σχέδιο κοστουμιών.

green_3a7721b1-bfcb-46a1-8cdd-2fa910b8960e
«Ρωμαίος και Ιουλιέτα» (1964)

Ο Maxim Binaver, ένας καλλιτεχνικός χορηγός, ο οποίος υπηρέτησε στη ρωσική βουλή, θαύμασε το έργο του Σαγκάλ. Το 1911 του πρόσφερε χρήματα για να ταξιδέψει στο Παρίσι, όπου οι Εβραίοι ήταν περισσότερο ελεύθεροι.

Αν και νοσταλγούσε την πατρίδα του και δεν μιλούσε καλά γαλλικά, ήταν αποφασισμένος να κάνει το έργο του γνωστό σε όλον τον κόσμο. Υιοθέτησε τη γαλλική προφορά του ονόματός του και εγκαταστάθηκε στη La Ruche, τη διάσημη καλλιτεχνική κοινότητα κοντά στο Μονπαρνάς. Ενώ σπούδαζε στην αβαν-γκαρντ Ακαδημία La Pallette, συνάντησε ποιητές στα πρώιμα χρόνια τους, όπως ο Γκιγιόμ Απολιναίρ, αλλά και μοντερνιστές ζωγράφους, όπως ο Μοντιλιάνι και ο Ντελονέ.

Ο Ρομπέρ Ντελονέ επηρέασε καταφανώς την εξέλιξη του Σαγκάλ. Συνδυάζοντας τις κυβιστικές προσεγγίσεις με την προσωπική του εικονογραφία, ο Σαγκάλ δημιούργησε από τα πιο αξιομνημόνευτα έργα του. Στο περίπου 2 μέτρων έργο του «Εγώ και το χωριό» δουλεύει με γεωμετρικά επίπεδα, θέλοντας να αποδώσει μία ονειρική ανάποδη εικόνα της πατρίδας του. Όπως και στην «Αυτοπροσωπογραφία με τα επτά δάχτυλα» κομματιάζει την ανθρώπινη μορφή (1913) ενσωματώνοντας ρομαντικές σκηνές του Βιτέμπσκ και του Παρισιού.

«Με αυτές τις εικόνες δημιουργώ την πραγματικότητα του εαυτού μου, αναδημιουργώ το σπίτι μου», εξηγούσε ο Σαγκάλ.

Έπειτα από λίγα χρόνια μόνο στο Παρίσι, ο ζωγράφος κέρδισε την αναγνώριση των κριτικών, έτσι ώστε να πραγματοποιήσει εξ ολοκλήρου τη δική του έκθεση στο Βερολίνο, τον Ιούνιο του 1914. Από εκεί, επέστρεψε στη Ρωσία, ξανασμίγοντας με την γυναίκα, που έγινε η σύζυγος και η μούσα του, τη Μπέλα Ρόζενφελντ.

birthday
«Γενέθλια» (1915)

Η μούσα της ζωής του

Στα «Γενέθλια» (1915) ένας όμορφος νέος αιωρείται πάνω από μία νέα γυναίκα. Καθώς προσπαθεί να τη φιλήσει, μοιάζει να αναδύεται από το έδαφος. Αυτή η γυναίκα ήταν η Μπέλα Ρόζενφελντ, η όμορφη και μορφωμένη κόρη ενός ντόπιου κοσμηματοπώλη.
«Είχα πάντα το παράθυρό μου ανοιχτό και μπλε αέρας και λουλούδια έμπαιναν στο δωμάτιο μαζί της», έγραφε ο ζωγράφος.

Το ζευγάρι γνωρίστηκε το 1909, όταν η Μπέλα ήταν μόλις 14 ετών. Ήταν πολύ μικρή για μία σοβαρή σχέση και επιπλέον ο Σαγκάλ ήταν πάμφτωχος. Αρραβωνιάστηκαν, αλλά περίμεναν μέχρι το 1915 για να παντρευτούν, ενώ η κόρη τους, Άιντα, γεννήθηκε έναν χρόνο αργότερα.

Η Μπέλα δεν ήταν η μόνη γυναίκα που αγάπησε και ζωγράφισε ο Σαγκάλ. Όταν ήταν φοιτητής, είχε εντυπωσιαστεί από την Τέα Μπράχμαν, η οποία πόζαρε για το έργο Red Nude Sitting Up” (1909). Εισήγαγε ξανά τις σκούρες γραμμές και τα βαριά επίπεδα του κόκκινου και το ροζ, δημιουργώντας ένα εξαιρετικά τολμηρό και αισθησιακό πορτρέτο της Τέα. Αντίθετα, τα πορτρέτα της Μπέλα ήταν ανοιχτόχρωμα, περίτεχνα και ρομαντικά.

Marc_Chagall-Red_Nude_Sitting_Up__1908
«Red Nude Sitting Up» (1909)

Για περισσότερα από 30 χρόνια η Μπέλα εμφανίζεται ξανά και ξανά ως σύμβολο των πληθωρικών συναισθημάτων, της δυνατής αγάπης και της γυναικείας αγνότητας. Εκτός από τα «Γενέθλια», η Μπέλα ήταν πρωταγωνίστρια στους πιο διάσημους πίνακες του Σαγκάλ , μεταξύ των οποίων οι “Over the Town” (1913), “The Promenade” (1917), “Lovers in the Lilacs” (1930), “Three Candles” (1938) και το «”The Bridal Pair with the Eiffel Tower” (1939).

Η Μπέλα ήταν, όμως, κάτι παραπάνω από ένα απλό μοντέλο. Αγαπούσε το θέατρο και σχεδίαζε μαζί με τον Σαγκάλ θεατρικά κοστούμια. Προώθησε την καριέρα της διαχειριζόμενη επιχειρηματικές συναλλαγές και μεταφράζοντας την αυτοβιογραφία της. Τα απομνημονεύματά της εξιστορούν το έργο του Σαγκάλ και την κοινή τους ζωή.

Ήταν μόλις 40 κάτι ετών, όταν πέθανε το 1944. «Ντυμένη στα ολόλευκα ή στα ολόμαυρα, πετά πάνω από τα έργα μου, καθοδηγώντας την τέχνη μου», δήλωνε ο ίδιος ο ζωγράφος.

Οι μπολσεβίκοι τον λάτρεψαν, οι Ναζί τον «πυρπόλησαν»

Ο Μαρκ και η Μπέλα Σαγκάλ θέλησαν να εγκατασταθούν στο Παρίσι μετά τον γάμο τους, όμως οι πόλεμοι δεν τους άφησαν. Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος έφερε φτώχεια, πείνα, ελλείψεις σε καύσιμα και απροσπέλαστους δρόμους, ενώ η Ρωσία φλεγόταν από την Οκτωβριανή Επανάσταση.

Ο Σαγκάλ καλωσόρισε το νέο καθεστώς της Ρωσίας, καθώς έδωσε υπηκοότητα στους Εβραίους. Οι Μπολσεβίκοι θαύμασαν το έργο του Σαγκάλ και τον διόρισαν Κομισάριο για την Τέχνη στο Βιτέμπσκ, όπου ίδρυσε την Ακαδημία Τεχνών, ενώ σχεδίασε τα σκηνικά για το Νέο Κρατικό Εβραϊκό Θέατρο.

Επίσης, τα έργα του στόλισαν το Χειμερινό Ανάκτορο στο Λένινγκραντ, τη σημερινή Αγία Πετρούπολη.

Όμως αυτή η επιτυχία κράτησε λίγο. Οι επαναστάτες δεν έβλεπαν με καλό μάτι την τεχνοτροπία του του Σαγκάλ και εκείνος δεν είχε ιδέα από αφηρημένη τέχνη και τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό που προτιμούσαν εκείνοι. Έτσι, το 1920 παραιτήθηκε και μετακόμισε στη Μόσχα.

Ο λιμός είχε εξαπλωθεί σε όλη τη χώρα. Ο Σαγκάλ εργαζόταν ως δάσκαλος σε ορφανά του πολέμου, ζωγραφίζοντας για το εβραϊκό θέατρο και τελικά, το 1923 έφυγε για την Ευρώπη με τη Μπέλα και την 6 ετών τότε Άιντα.

Όταν επέστρεψε στο Παρίσι, τη δεκαετία του 1920, το ρεύμα του σουρεαλισμού βρισκόταν σε πλήρη άνθηση. Η παριζιάνικη αβαν γκαρντ εξήρε την ονειρικότητα του έργου του και τον αγκάλιασε ως έναν από τους εκπροσώπους της.

Αν και ολοκλήρωσε πολλούς πίνακες στη Ρωσία, ο ίδιος ένιωθε ότι η Επανάσταση διέκοψε την καριέρα του.

Είκοσι χρόνια αργότερα, το 1937 ξεκίνησε να ζωγράφιζε την «Επανάσταση» η οποία απεικονίζει τη Ρωσία ως παράσταση τσίρκου.

Ο Λένιν κάνει ένα κωμικό νούμερο πάνω σε ένα τραπέζι, ενώ γύρω του παραπαίουν άλλες φιγούρες. Στα αριστερά, πλήθος κυματίζει σημαίες και όπλα, ενώ στα δεξιά παίζουν μουσικοί. Ένα νεόνυμφο ζευγάρι «πετά» στην κάτω δεξιά γωνία. Και ο Σαγκάλ μοιάζει να εξηγεί μέσα από αυτό το έργο ότι η αγάπη και η μουσική μπορεί να επικρατήσει ενάντια στην σκληρότητα του πολέμου.

162506
«Επανάσταση» (1937-1938)

Καθώς ο φασισμός και ο ναζισμός κατακτούσαν την Ευρώπη, ο Σαγκάλ έγινε γνωστός ως ο «περιπλανώμενος Εβραίος» που ταξίδεψε στην Ολλανδία, την Ισπανία, την Πολωνία, την Ιταλία και τις Βρυξέλλες.

Αν και τα έργα του κέρδισαν την αναγνώριση, τον έκαναν ταυτόχρονα και στόχο των Ναζί, Δόθηκε εντολή στα μουσεία να αφαιρέσουν τα έργα του, άλλα κάηκαν, ενώ άλλα εμφανίστηκαν στην έκθεση «φαύλης τέχνης» στο Μόναχο το 1937.

Στην έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου πήρε τη γαλλική υπηκοότητα. Η κόρη του, ωστόσο, ενήλικη πλέον, τους ικέτευσε να φύγουν από τη χώρα και τελικά μετανάστευσαν στις ΗΠΑ, το 1941.

Τον περισσότερο καιρό του τον περνούσε στην εβραϊκή κοινότητα της Νέας Υόρκης και ένα χρόνο αργότερα, ταξίδεψε στο Μεξικό, όπου σχεδίασε τα σκηνικά για ένα έργο κλασικού μπαλέτου, ενώ με τη βοήθεια της Μπέλα έφτιαξαν και τα κοστούμια.

Το 1943 έμαθε για την θηριωδία των στρατοπέδων μαζικής εξόντωσης των Εβραίων στην Ευρώπη. Μάλιστα, έλαβε το θλιβερό νέο ότι καταστράφηκε το σπίτι των παιδικών του χρόνων στο Βιτέμπσκ. Η απώλεια επίσης της Μπέλα το 1944, ήταν ένα ακόμη οδυνηρό χτύπημα. Η γυναίκα που λάτρεψε προσβλήθηκε από μόλυνση, η οποία θα μπορούσε να είχε γιατρευτεί, αν δεν υπήρχαν ελλείψεις φαρμάκων, λόγω του πολέμου.

4a9ed79491ae3f31eff6d989c454f3fe
«Μπλε Τοπίο» (1949)

«Όλα βάφτηκαν μαύρα», έγραψε τότε ο Σαγκάλ.

Ο Σαγκάλ έζησε ως τα 97 του. Πέθανε στις 28 Μαρτίου 1985, μέσα σε ένα ασανσέρ, στο Παρίσι. Ο τάφος του έχει θέα τη Μεσόγειο.

Ήταν ο ζωγράφος που ενέπνευσε πολλές σχολές μοντέρνας τέχνης, ενώ παρέμεινε ένας παραστατικός καλλιτέχνης, ο οποίος συνδύαζε αναγνωρίσιμα σκηνικά με εικόνες που έμοιαζαν να βγαίνουν από όνειρα, αλλά και σύμβολα από την ρωσική, εβραϊκή κληρονομιά του.

Για τους νεότερους ζωγράφους είχε μία συμβουλή: Ένας καλλιτέχνης δεν πρέπει να φοβάται να είναι ο εαυτός του, να εκφράζει τον εαυτό του. Εάν είναι απολύτως ειλικρινής, αυτό που λέει και κάνει θα είναι αποδεκτό και από τους άλλους».